25 - جواب اوّل مصنّف به دليل پنجم طرفداران و قائلين به دلالت جملهء شرطيّه بر ترتّب علّى انحصارى در تمسّك به اطلاق شرط و قياس آن با تمسّك به اطلاق صيغهء امر چيست ؟ ( ففيه انّ التّعيّن . . . به مثل او كذا ) ج : مىفرمايد : اين قياس ، قياس مع الفارق است . زيرا شرطيّت شرط اين‌گونه نيست كه دو سنخ و دو نوع باشد . به گونه‌اى كه اگر مثلا تعيينى باشد ، نحوه شرطيّت آن فرق داشته

--> دارد . حال اين تاثير علىّ داشتن براى جزاء داراى دو مصداق مىباشد . الف : تأثير و شرط تعيينى بودن براى جزاء . مثل آنكه مجىء زيد شرط تعيينى براى وجوب اكرام باشد . ب : تأثير و شرط تخييرى بودن براى جزاء . مثل آنكه خفاى جدران ، تنها شرط و مؤثّر براى قصر نماز نيست بلكه خفاى اذان نيز شرط و مؤثّر است . يا بول ، تنها شرط و مؤثّر براى وجوب وضوء نيست بلكه نوم نيز شرط و مؤثّر است . حال اگر مولى در مقام بيان باشد و در كلام فقط يك شرط را آورد ، مثلا فرمود : « اذا خفى الاذان فقصّر » يا فرمود : « اذا بلت فتوضّأ » و شرط ديگرى را ذكر نكرد ، اطلاق كلام او اقتضاء مىكند كه اين شرط مذكور ، شرط تعيينى و نه تخييرى براى وجوب قصر نماز و يا وجوب وضوء باشد . چنان كه دلالت صيغهء امر بر وجوب نيز داراى دو فرد مىباشد . الف : وجوب تعيينى ب : وجوب تخييرى و همان‌طور كه گفته شد ؛ تخييرى بودن نيازمند به بيان زائد مثل آوردن كلمهء « او » يا « امّا كذا » را دارد و چون در كلام آورده نشده است ، بنابراين ، معلوم مىشود ؛ مقصود مولى ، وجوب تعيينى بوده و گرنه اخلال به غرض كرده است با بيانى كه گذشت ، در اينجا نيز اگر مقصود مولى ، شرط تخييرى بود ، بايد بيان زائد مىآورد . مثلا مىفرمود : « اذا خفى الاذان او الجدران فقصّر » يا « اذا بلت او نمت فتوضّأ » زيرا شرط تخييرى نيازمند بيان زائد بوده و چون اين قيد و بيان زائد را نياورده است ، معلوم مىشود مقصودش ، شرط تعيينى است . البتّه بايد يادآور شد : افراد واجب ، دو فرد نيست بلكه شش فرد يعنى واجب تعيينى در مقابل تخييرى ، واجب عينى در مقابل كفائى و واجب نفسى در مقابل غيرى مىباشد ولى از آنجا كه مستدلّ ، تمسّك اطلاقش را در قياس بر محور واجب تعيينى و تخييرى قرار داده است ، گفته شد واجب داراى دو فرد مىباشد . چنان كه در دليل سوّم ، تمسّك به اطلاق جملهء شرطيّه را در قياس بر محور واجب نفسى و غيرى قرار داده بود .