از آنجائى كه اكثر مطالب نهج البلاغه ، مستقيم يا غير مستقيم به دوران سى سالهء بعد از رحلت پيامبر اسلام ( ص ) مربوط مىشود و نيز سخت ترين و حساس ترين دورهء زندگى على ( ع ) در اين مقطع خلاصه مىگردد ، لذا براى شناخت نهج البلاغه و شخصيت على ( ع ) بررسى اين دوره از تاريخ اسلام ضرورى و لازم است . از اين رو در اينجا ، بعنوان مقدمه ، مرورى كوتاه و گذرا بر اين قسمت از تاريخ خواهيم داشت و طالبان را جهت توضيح بيشتر به كتب تاريخى ارجاع مىدهيم . نگاهى به تاريخ سى سالهء بعد از رحلت پيامبر ( ص ) بعد از رحلت رسول خدا ( ص ) در حالى كه « بنى هاشم » به غسل و تكفين آن حضرت مشغول بودند ، گروهى از مردم مكه ( مهاجرين ) و مدينه ( انصار ) در سقيفهء بنى ساعده « 1 » ، گرد آمدند تا از ميان خود فردى را جهت رهبرى ، برگزينند . هر يك از دو گروه مهاجر و انصار ، مدعى خلافت بودند و هر كدام در لياقت و شايستگى خود ، براى احراز مقام خلافت دليلى اقامه مىكردند . انصار مىگفتند : چون ما از همه بيشتر به پيامبر كمك كرده و او را در حالى كه قريش از همه طرف آزار مىرساندند ، در ميان خود پناه داده‌ايم ، پس ما براى خلافت سزاوارتر و شايسته‌تريم . در مقابل ، قريش هم با ادعاى تقدم در اسلام و انتساب پيامبر به قبيله قريش ، خود را ارجح مىدانستند . در اين ميان ابو بكر ضمن ايراد سخنانى با استناد به حديث « الأئمة من قريش » « 2 » بحث و منازعهء آنها را خاتمه داد و انصار را قانع نمود تا به مهاجرين رأى دهند . پس « بشير بن سعد » - از انصار - برخاست و پيش از همه رضايت خود را نسبت به امارت مهاجرين اعلام كرد و نهايتا با بيعت عمر و ابو عبيدهء جراح و بيشتر حاضران ، ابو بكر به عنوان خليفه انتخاب گرديد « 3 » .

--> ( 1 ) سايبانى كه بنى ساعده ( تيره اى از انصار ) در مدينه بنا كرده بودند ( 2 ) ر . ك : المقالات و الفرق ص 121 . ( 3 ) صرف نظر از اينكه اين شيوهء انتخاب اساسا براى تودهء عرب آن زمان كه به مرحله‌اى از رشد سياسى و اجتماعى نرسيده بودند و هنوز در آتش پر لهيب تعصبات قومى و قبيله‌اى مىسوختند ، چقدر مىتوانست مفيد باشد ، اين سؤال مطرح است كه آيا به راستى كسانى كه در سقيفه گرد آمدند ، صرفا بخاطر حفظ وحدت مسلمانان و جلوگيرى از تفرقه و تشتت آنها بود ، يا اينكه منافع شخصى و قبيله اى ، آنها را به اين اقدام عجولانه واداشت ؟ از بررسى گفتگوها و نوع استدلالهاى مطرح شده در سقيفه - بخصوص تكيه بر تفوقهاى قومى و قبيله‌اى و اعمال زور و پرخاشهاى جاهلانه - به خوبى پاسخ اين سؤال روشن مىشود ( براى توضيح بيشتر رجوع كنيد به : تاريخ يعقوبي ص 522 ) .