هاشم حسيني تهرانى

64

علوم العربية

بلوغا : رسيدن " است ، و مثال مصدر تفعلة " بصّر ، يبصّر ، تبصرة : آگاه‌كردن " ( معانى باب تفعيل ) باب تفعيل براى چند معنى آمده است ، و تكرار حرف وسط دلالت بر يكى از آن معانى مينمايد . ( 1 - تعدية ) چنانچه در باب افعال دانسته شد ، مانند : " فرح زيد : شاد شد زيد " و " فرّح زيد : شاد كرد زيد " شنونده منتظر است كه بداند مفعول كيست ، متكلم اگر بخواهد بگويد كيست ، مثلا ميگويد : " فرّح زيد عمرا : شاد كرد زيد عمرو را " . " نزل الملك : فرود آمد فرشته ، نزّل اللّه الكتاب : فرو فرستاد خدا كتاب را " ( 2 - تكثير ) يعنى بسيارى فعل ، و آن شش صورت است : 1 - بسيارى فعل فقط در فعل غير متعدى ، مانند : " طوّفت فى البلد : بسيار طواف كردم در شهر " طواف : گرديدن است ، و مانند آن است " جوّلت " . 2 - بسيارى فعل فقط در فعل متعدى ، مانند : " ضرّبت زيدا : بسيار زدم زيد را " . 3 - بسيارى فعل و فاعل در فعل غير متعدى ، مانند : " موّتت الآبال : شتران بسيارى مردند " .