راحله و اراده نفس افعال حج ) علت تامه‌ى وجود حجّ مىباشند . پس در اين نوع از واجبات نيز صحيح است كه ترتب ذى المقدمه غرض از ايجاب مجموع المقدمات باشد . پس اختصاص وجوب به‌خصوص مقدمات واجب تسبيبى توليدى صحيح نيست . جواب : در مبحث تعبدى و توصلى گفته شد كه اراده امر اختيارى نيست . چون امر اختيارى آن است كه مسبوق به اراده باشد و اگر اراده اختيارى و مسبوق به اراده باشد تسلسل است . با حفظ اين نكته ، از طرفى اگر واجب و ذى المقدمه از افعال مباشرى باشد ( مثل حج ) ، فعل اختيارى خواهد بود و فعل اختيارى چون متوقّف بر اراده است پس مجموع اراده به ضميمه بقيه مقدمات علت تامه براى اين فعل مباشرى اختيارى خواهند بود و از طرف ديگر علتى كه مركب از امر غير اختيارى ( اراده ) و امر اختيارى ( بقيه مقدمات غير از اراده ) باشد غير اختيارى است و به امر غير اختيارى وجوب غيرى تعلق نمىگيرد ، به غرض ترتب ذى المقدمه . پس بنابر قول به وجوب مقدمه‌ى موصله ، وجوب مقدمه منحصر در مقدمه‌اى است كه : اولا : علت تامه براى وجوب ذى المقدمه باشد . ثانيا : اختيارى باشد و چنين مقدمه‌اى منحصر در مقدمات افعال تسبيبى توليدى است . « 1 » نتيجه اينكه مجموع المقدمات در افعال تسبيبى توليدى چون اختيارى و علت تامه براى اين افعال هستند ، قابل براى تعلق وجوب غيرى مىباشند . بر خلاف مجموع المقدمات در افعال مباشرى كه بخاطر غير اختيارى بودن ، قابل براى تعلق وجوب غيرى نمىباشند . تأمل . قوله : « و لانّه لو كان . . . » . وجه سوم : صغرى : اگر خصوص مقدمه‌ى موصله واجب باشد ، لازمه‌اش اين است كه به

--> ( 1 ) - ر ك : تحريرات ، ج 1 ، ص 525 .