قوله : « هذا اذا كان . . . » . طبق عقيده‌ى مصنف و مرحوم شيخ ، مقتضاى اصل لفظى نفسيت واجب است . ولى مصنف اصل لفظى را اصالة الاطلاق نسبت به هيأت و مرحوم شيخ اصل لفظى را اصالة الاطلاق نسبت به ماده مىداند و اما اگر شرايط تمسك به اصل لفظى فراهم نباشد مرجع اصل عملى خواهد بود . توضيح : اگر در يك واجب شك شود كه واجب نفسى است و يا اينكه بخاطر مقدميّت للغير واجب است ، آن غير كه احتمال داده مىشود اين واجب مشكوك مقدمه براى آن باشد دو صورت معروف دارد . « 1 » 1 ) گاهى فعلى بودن وجوب آن غير ، يقينى است . در اين صورت اتيان به اين واجب مشكوك ، وجوب فعلى دارد ، اگرچه جهت اين وجوب از حيث نفسيت و غيريت معلوم نيست . مثال : ما يقين داريم كه نصب سلّم واجب است ولى شك داريم كه لنفسه واجب است يا لاجل الصعود . اگر يقين داشته باشيم كه وجوب صعود ، فعلى است اتيان به نصب سلّم واجب مىشود چه نصب سلّم در واقع واجب نفسى باشد چه غيرى . 2 ) گاهى فعلى نبودن وجوب آن غير ( صعود ) ، يقينى است . در اين صورت مرجع ، برائت از وجوب اتيان به اين واجب مشكوك ( نصب سلّم ) است . چون اگر واجب مردّد ، واجب نفسى باشد وجوب آن فعلى است و اگر واجب غيرى باشد وجوب آن فعلى نيست . پس شك در وجوب فعلى اين واجب مشكوك است و مرجع در شك در وجوب فعلى ، برائت شرعيّه و عقليّه است و نتيجتا اتيان به آن لازم نيست . قوله : « تذنيبان . . . » . [ تذنيب اوّل . خصائص امر نفسى و غيرى ] خصايص امر نفسى و غيرى : در متن براى امر نفسى ( وجوب نفسى ) دو ويژگى گفته شده است .

--> ( 1 ) - ر ك : فوايد الاصول محقق نائينى ، ج 1 ، ص 222 - محاضرات ج 2 ، ص 389 .