1 ) گاهى يقينى است كه اوّلين اتيان علّت تامّه براى حصول غرض اصلى مولا نيست مثل مثالى كه در متن آمده است . در اين صورت تبديل الامتثال بالامتثال جايز است چون هم امر و هم ملاك امر كه همان غرض اصلى و نهايى باشد باقى است . 2 ) گاهى يقينى است كه اوّلين اتيان علّت تامّه براى حصول غرض اصلى مولا است مثل مثالى كه در متن آمده است . در اين صورت مجالى براى تبديل الامتثال بالامتثال نيست . 3 ) گاهى مشكوك است كه اوّلين اتيان علّت تامّه براى حصول غرض اصلى مولا است يا نيست . در اين صورت نيز مثل صورت اوّل تبديل جايز است . مصنّف در پايان مؤيّد روايتى نقل مىكنند مبنى بر اينكه تبديل الامتثال صحيح است . « 1 » قوله : « المقام الاوّل . . . » . [ إجزاء مأمور به اضطرارى از واقع ] بحث در اين است كه انجام مأمور به اضطرارى ( نماز با تيمّم ) مجزى از مأمور به واقعى ( نماز با وضوء ) مىباشد يا خير ؟ ( در صورت اجزاء ، بعد از رفع اضطرار ، انجام مأمور به واقعى لازم نيست ولى در صورت عدم اجزاء ، بعد از رفع اضطرار ، انجام مأمور به واقعى در وقت و يا در خارج از وقت لازم است ) . در اين زمينه دو بحث وجود دارد : بحث اوّل : اقسام مأمور به اضطرارى ثبوتا و بيان مقتضاى هريك از اين اقسام . « 2 » توضيح : مأمور به اضطرارى دو صورت دارد . 1 ) مأمور به اضطرارى در حال اضطرار مشتمل بر تمامى مصلحت مأمور به واقعى اختيارى است . در اين صورت : « 3 » اوّلا : مأمور به اضطرارى مجزى است .

--> ( 1 ) - ر ك : محاضرات ، ج 2 ، ص 225 . ( 2 ) - بحث دوم در ص 90 مىآيد . ( 3 ) - حكم اين صورت با عبارت و لا يخفى انّه . . . و لا اعادة و با عبارت و امّا تسويغ البدار . . . وافيا بالغرض بيان شده است .