توضيح : ظاهر روايات بطون اين است كه الفاظ قرآن در بيش از يك معنى ( هشت معنى و يا هفتاد و يك معنى ) استعمال شده است و حال آنكه نظريه مصنف امتناع عقلى اين استعمال است و اين دو مطلب با يكديگر تنافى دارند . جواب اول مصنف : الفاظ قرآن فقط در معناى ظاهرى استعمال‌شده ولى مقارن با آن استعمال ، معانى باطنيه هم مستقلّ از لفظ و جداى از لفظ اراده شده است ، نه اينكه لفظ در آنها به كار رفته باشد . « 1 » جواب دوم مصنف : مراد از معانى باطنيه ، لوازم معناى لفظ است ( كه بدون عنايت از طرف اهل بيت عصمت و طهارت فهم ما به آنها نمىرسد ) بدون اينكه لفظ در آنها به كار برود . نكته : اين بحث كه استعمال لفظ در بيش از يك معنى ممكن است يا خير ، در صورتى است كه ارادهء بيش از يك معنى ممكن باشد و الّا عدم امكان استعمال ، مسلم است . « 2 » قوله : الثالث عشر . [ امر سيزدهم : بحث مشتقّ ] بحث مشتق : « 3 » اطلاق مشتق بر ذات سه صورت دارد : 1 ) اطلاق مشتق بر ذاتى كه در حال نسبت « 4 » ( حالى كه به اعتبار آن مشتق را بر ذات حمل مىكنيم ) مشغول به مبدء است . اين اطلاق بالاتّفاق اطلاق حقيقى است . مثل اينكه زيد در گذشته در سفر بوده و ما بگوييم زيد كان مسافرا . و يا در زمان حال در سفر است و ما بگوييم زيد مسافر و يا در آينده در سفر خواهد بود و ما بگويم زيد

--> ( 1 ) - محاضرات ، ج 1 ، ص 213 . ( 2 ) - ثمّ انّ القائلين بالوقوع ( وقوع الاشتراك ) اختلفوا فى استعماله فى اكثر من معنى اذا كان الجمع بين ما يستعمل فيه من المعانى ممكنا اى يمكن جمعها فى الارادة عند اطلاق واحد و ان كان متضادين كالقرء للطهر و الحيض و الجون للبياض و السواد فى قولنا القرء من صفات النساء و الجون من عوارض الجسم بخلاف صيغة افعل للوجوب و التهديد فانّه لا يمكن ارادتهما معا منه فى اطلاق واحد . حاشيه مرحوم سلطان بر معالم ، ص 269 . ( 3 ) - على الظاهر ، مبحث مشتق از مقدمات شمرده‌شده ، ولى سزاوار است كه از مقاصد علم به حساب بيايد . ( 4 ) - دربارهء حال و مراد از حال در عنوان مسأله ، تحقيقى در ص 113 خواهد آمد . توضيح فوق مبتنى بر اين است كه مراد از حال ، حال نسبت باشد .