كردن غير توانگر ( در پرداخت دين ) ستم نيست . پاسخ : در اين موارد قرينه وجود دارد ازاين‌رو ، از محل بحث بيرون است . 3 . مفهوم غايت غايت از دو جهت مورد بحث قرار گرفته است : يكم : آنكه آيا غايت در منطوق ، يعنى حكم مغيّا ، داخل است يا نه ؟ برخى گفته‌اند : غايت اگر از جنس مغيا باشد در منطوق داخل است و گرنه خارج مىباشد . برخى ديگر گفته‌اند : اگر پس از حرف « الى » باشد ، داخل نيست و اگر پس از حرف « حتّى » باشد ، داخل است . به نظر ما نفس تقييد به غايت ظهورى در دخول و عدم دخول غايت در مغيا ندارد و اين امر بسته به موارد و قرائن خاص گوناگون مىشود . البته دو مورد از بحث بيرون است : 1 . آنجا كه غايت ، غايت براى حكم است ، مانند « كلّ شىء لك حلال حتّى تعرف انّه حرام بعينه ؛ هر چيزى براى تو حلال است تا آنكه بدانى خودش حرام مىباشد » « 1 » ، كه قطعا غايت بيرون از مغيّا مىباشد . 2 . آنجا كه « حتى » حرف عطف است ، نه حرف جرّ ، كه در اين صورت به مقتضاى عطف ، غايت قطعا در مغيا داخل خواهد بود ، مانند : « مات الناس حتّى الانبياء ؛ مردم مردند حتى پيامبران . » دوم : آنكه آيا تقييد به غايت دلالت بر مفهوم مىكند يا نمىكند ؟ در اينجا نيز منشأ اختلاف آن است كه آيا غايت قيد براى حكم است - كه در اين صورت مفهوم خواهد داشت - يا آنكه قيد براى موضوع يا محمول است كه در اين صورت مفهوم

--> ( 1 ) - الكافى ، ج 5 ، ص 313 .