1 اصالت برائت « * » قاعدهء اولى در حالت شك در تكليف بنا بر نظر مشهور مادام كه تكليف به مكلف نرسيده باشد قبيح است كه مولا او را به خاطر مخالفت با آن تكليف عقاب كند . مطلب فوق مضمون قاعدهء معروف قبح عقاب بدون بيان و اصل از ناحيهء شارع است : « العقاب بلا بيان و اصل من الشارع قبيح . » بنابراين قاعده ، عقل ادراك مىكند كه هرگاه شارع تكليفى را به بندگان اعلام نكرد ، يا اعلام كرد اما على رغم جستجوى ايشان ، به دست آنان نرسيد ، و در نتيجه بر خلاف آن تكليف عمل كردند ، قبيح است كه شارع ايشان را مجازات كند . بنابراين ، هنگام شك در حكم شرعى و عدم امكان اثبات يا نفى آن حكم ، عقل به برائت ذمهء مكلف از آن تكليف حكم مىكند . ذهب المشهور الى انّ التكليف ما لم يصل الى المكلف يقبح من المولى ان يعاقب على مخالفته . و هذه هى القاعدة العقلية المعروفة بقاعدة قبح العقاب بلا بيان و اصل من الشارع . و مؤداها ان العقل يدرك قبح عقاب الشارع لعبيده إذا لم يؤذنهم بتكاليفه و خالفوها أو آذنهم بها و لم تصل اليهم مع فحصهم عنها .

--> ( * ) - بحث از اصول عملى برائت ، احتياط و تخيير در كتاب اصول فقه مرحوم مظفر نيامده است . آنچه دربارهء اين اصول عملى در اين نوشته مىخوانيد با استفاده از الاصول العامة للفقه المقارن ، تأليف علامه محمد تقى حكيم ، فراهم آمده كه توسط آقايان امينى و آيتى در كتاب تحرير اصول الفقه تنظيم شده و نگارش فارسى آن توسط اين قلم صورت گرفته است .