الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : شيروانى )
228
أصول الفقه ( تحرير اصول فقه ) ( فارسى )
سلمت - لا تدل على أكثر من حجية إجماع الكل بدون استثناء ، فتخصيص حجيته ببعض الامة دون بعض بلا مخصص . اجماع نزد اماميه نزد اماميه حجيّت اجماع دائر مدار كشف قطعى آن از قول معصوم است . اگر اجماع به گونهاى باشد كه به طور قطعى رأى معصوم را نشان دهد ، حجت بوده ، از اين جهت همانند خبر متواتر مىباشد ، با اين تفاوت كه خبر متواتر كاشف از سخن معصوم است و اجماع كاشف از رأى و نظر معصوم عليهم السّلام . ازاينرو ، آن را دليل لبّى ناميدهاند ، در برابر دليل لفظى . بنابراين ، اتفاق گروهى عظيم از فقها اگر كاشف از رأى معصوم نباشد ، حجت نخواهد بود ، هرچند در اصطلاح اجماع خوانده شود و به عكس ، اتفاق گروهى اندك اگر كاشف از رأى معصوم باشد ، حجت خواهد بود ، هرچند در اصطلاح اجماع ناميده نشود . البته در بسيارى موارد چنين اتفاقى از روى تسامح اجماع خوانده شده ، با آنكه اجماع حقيقت عرفى در اتفاق همهء علماى مسلمانان بر حكم شرعى است . راههاى پى بردن از اجماع به رأى معصوم عليه السّلام 1 . راه حسّ ، كه به آن اجماع دخولى و طريقهء تضمّنى نيز مىگويند ، بدين گونه كه به نحو قطعى بدانيم امام عليه السّلام در شمار اجماعكنندگان است اما شخص او را نشناسيم ، مانند آنكه فقيه ، اقوال يكيك فقهاء را به دست آورد و به اتفاق آنان پى ببرد ، و در اين ميان برخى از ايشان را نشناسد و بداند كه امام عليه السّلام در ميان اين افراد ناشناخته وجود دارد . در اين طريقه مخالفت كسانى كه نام و عنوانشان معلوم است ، زيانى به اجماع وارد نمىسازد . روشن است كه اين راه تنها براى كسانى كه در زمان امام عليه السّلام