الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : شيروانى )

151

أصول الفقه ( تحرير اصول فقه ) ( فارسى )

مقدمات مفوّته مقدمهء مفوّته مقدمه‌اى است كه زمان آن پيش از زمان ذى المقدمه مىباشد ، مانند طى كردن مسافت منزل تا مكه پيش از رسيدن موسم حج ، و غسل جنابت قبل از فجر براى روزه . دربارهء چنين مقدماتى عقل از يك‌سو حكم مىكند به : 1 - لزوم انجام آنها ، و 2 - اينكه تارك آن مستحق كيفر بر ترك ذى المقدمه است . و از سوى ديگر حكم مىكند به اينكه 3 - وجوب مقدمه تابع وجوب ذى المقدمه است و ازاين‌رو ، وجوب مقدمه نمىتواند بر وجوب ذى المقدمه پيشى گيرد ، و 4 - كسى كه مقدمهء مفوته را ترك كرده ، مستحق كيفر نيست ، زيرا ذى المقدمه هرگز بر او واجب نشده است ، نه پيش از وقت ، و نه پس از وقت . براى رفع تعارض حكم اول با سوم و حكم دوم با چهارم چاره‌جوييهايى چند از سوى اصول‌دانان انجام گرفته است ، اما به نظر ما نيازى به هيچ‌يك از اين چاره‌جوييها نيست ، زيرا حكم سوم مبتنى بر قاعده‌اى است كه باطل و ناتمام مىباشد و آن اينكه « وجوب مقدمه معلول وجوب ذى المقدمه است . » توضيح اينكه وجوب مقدمه معلول آمر است نه وجوب ذى المقدمه . آرى ، شوق به مقدمه برخاسته از شوق به ذى المقدمه است . هيچ اشكالى ندارد كه اين شوق پيش از فرارسيدن زمان ذى المقدمه ، سبب امر به مقدمه گردد ، بلكه به عكس ، اگر مقدمه به گونه‌اى باشد كه بايد پيش از زمان ذى المقدمه تحقيق يابد - چرا كه در غير اين صورت ذى المقدمه فوت مىشود - حتما بايد پيش از فرارسيدن زمان ذى المقدمه به آن امر شود ، چرا كه شوق به ذى المقدمه پيش از فرارسيدن زمان آن در نفس آمر وجود دارد ، هرچند نسبت به آن ( ذى المقدمه ) بعث فعلى نداشته باشد . ان الشوق إلى ذى المقدمة و الشوق إلى المقدمة حاصلان قبل وقت ذى