مولاى متقيان على عليه السّلام در دعاى كميل مىفرمايد : وهب لى الجد فى خشيتك و الدوام فى الاتصال بخدمتك . « 1 » خشيتى بر من عطا كن كوه شكاف * تا چو سيمرغ پر گشايم سوى قاف در فضاى بندگى پرواز ده * چون به شوق آيم مرا آواز ده در ميادين نبرد با بار زين * قوتم ده برتر از روح الامين « 2 » ج ) از تنگى به توسعه رسيدن سالك بايد شرايط سخت و دشوارش را با اطمينان و اميد به خدا به توسعه و گشادگى تبديل كند و شرط اين مهم تلاش و كوشش سرسختانه است : « وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى » « 3 » . اگر سالك با تلاش و اتكال و اميد به خدا حركت كند نه تنها دشوارىها و سختىها را به آسايش و آرامش تبديل مىكند بلكه جوهر وجود او نيز آبديده خواهد شد . و ناخالصىها از او جدا مىگردد و ارزش و قيمت او بالا مىرود : عسر را در شكم يُسر نهادند به يقين * هركه سختى نكشد مشكلش آسان نشود آتش كوره آهنگر و پتك دودش * نخورد آهن اگر تيز و درخشان نشود چابك از آسياب تا به تنور سوزان * ندود گندم اگر لايق دندان نشود « 4 » 2 . فرار خاصه و فرار الخاصة من الخبر الى الشهود و من الرسوم الى الاصول و من الحظوظ الى التجريد . فرار خاصه نيز سه درجه دارد : الف ) فرار از شناخت نقلى به شناخت شهودى يعنى سالك نبايد به اخبار نقلى و احكام علم قناعت كند بلكه بايد به حصول عيان و شهود برسد و اينان ارباب احوال هستند كه از واردات قلبى برخوردارند . راز عبوديت هم وصول به معرفت شهودى است . چنان كه خداوند متعال در قرآن مىفرمايد : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ . « 5 » .

--> ( 1 ) . اواخر دعاى كميل . ( 2 ) . از نگارنده . ( 3 ) . النجم / 39 . ( 4 ) . از نگارنده . ( 5 ) ذاريات / 56 .