ج ) صحت مشاهده در مقام جمع ، بقاى آن است كه اين بقا تعلق توجه خدا به عبد سالك است . ممكن است اين سه حالت براى همهء سالكان قابل تحقيق نباشد ، بعضىها ممكن است در فضاى انوار وجود قرار بگيرند و آنگاه متوقف شوند و بعضى ديگر ممكن است به طهارت قدسى نائل شوند و برخى ممكن است تا مقام مشاهدهء حضرت جمع پيش بروند ، اين مقام بلند سالكان و اصل و اولياى كامل است . آنچه در مناجات شعبانيه از لسان اهل بيت عليهم السّلام مىخوانيم ، حاوى اين حالت است : الهى هب لى كمال الانقطاع اليك و أنر ابصار قلوبنا بضياء نظرها اليك حتى تخرق أبصار القلوب حجب النور ، فتصل الى معدن العظمة و تصير ارواحنا معلقة بعزّ قدسك . « 1 » خدايا ، كمال انقطاع از غيرت براى توجه به خودت را بر من ارزانى دار و چشم دل‌هايمان را به فروغ ديدن خودت روشن گردان ، تا چشمان دل حجاب‌هاى نور را دريده و به كانون عظمت تو برسد و جان‌هايمان به ساحت عز قدس تو آويخته گردد . در اين نيايش فرازهاى عميقى است كه تنها از كسانى برمىآيد كه به مقام شاهد و شهيد رسيده باشد ، البته ائمهء معصومين عليهم السّلام چون مظهر حقيقت تام بودند ، تمامى حقايق و امور عالم ملك و ملكوت براى آنها مكشوف بود به همين دليل است كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله به مولاى متقيان على عليه السّلام مىفرمايد : أنك تسمع ما أسمع و ترى ما أرى . « 2 » همانا تو مىشنوى آنچه را من مىشنوم و مىبينى آنچه را من مىبينم . براين اساس ، مولاى متقيان على عليه السّلام مظهر تام و تمام حقيقت محمديه صلّى اللّه عليه و إله است ، زيرا مرتبهء محمديه حقيقت تام است ، و ديگر انبياى الهى ، به حسب مرتبهء وجودى و مأموريت الهى بهره‌اى از اين حقيت دارند ، اما كمال اين مراتب پيامبر گرامى ما صلّى اللّه عليه و إله است ، مولوى ( ر ه ) در اين باره زيبا گفته است : حرف و صوت و گفت را برهم زنم * تا كه بىاين هرسه با تو دم زنم آن دمى كز آدمش كردم نهان * با تو گويم اى تو اسرار جهان « 3 »

--> ( 1 ) . مفاتيح الجنان ، مناجات شعبانيه . ( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبه 192 . ( 3 ) . مثنوى ، دفتر اول ، بيت 1730 و 1731 .