يك جا ملاحظه كند . تو خود كتاب اعمالت را بخوان كه تو تنها براى رسيدگى به حساب خويش كافى هستى . 4 . اعضاء و جوارح اعضاء و جوارح ما هم عواملى هستند كه عليه ما در فرداى قيامت شهادت مىدهند ، چنان كه فرمود : الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ . « 1 » امروز بر دهان آن كافران مهر خاموشى نهيم و دستهايشان با ما سخن مىگويند و پاهايشان به آنچه مىكردند گواهى مىدهد . و در دعاى شريف كميل هم مىخوانيم : الذين وكلّتهم بحفظ ما يكون منى و جعلتهم شهودا علىّ مع جوارحى و كنت انت الرقيب علىّ من ورائهم و الشاهد لما خفى عنهم . شرايط محاسبه محاسبهء نفس و اعمال ، بايد در شرايط مناسبى انجام پذيرد كه مهم‌ترين آن شرايط عبارتند از : 1 . نفس مطيع نفس آدمى در هر شرايطى حاضر نيست كه از او حسابرسى به عمل آيد ، هنگامى كه نفس ، مطيع و رام گرديد حاضر است به سئوالات ما پاسخ دهد . مولاى متقيان در اين‌باره فرمودند : اذا اصبح ثم امسى رجع الى نفسه و قال : يا نفس ان هذا يومعنى عليك لا يعود اليك ابدا و الله سائلك عنه فيما افنيتة فما ا لذى عملت فيه ؟ أذكرت الله ام حمدتيه ؟ « 2 » هرگاه صبح را به شام رساندى به نفس خود رجوع كن و بگو : اى نفس ! اين روزى كه بر تو گذشت ، هرگز قابل برگشت نيست ؛ و خداى متعال از تو سئوال مىكند به آنچه كه از تو فوت گرديد ، پس ببين عمل تو در آن روز چيست ؟ آيا در ياد خدا بودى ؟ و يا او را ستايش مىكردى . 2 . فضاى آخرت را به‌وجود آوردن نفس در فضاى دنيا و اشتغالات دنيوى ، حاضر به حسابرسى نيست و حال و هواى

--> ( 1 ) . يس / 65 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 7 ، ص 75 .