باب ذوق قال الله تعالى : هذا ذِكْرُ . « 1 » اين آيات پند و يادآورى است . خداوند متعال در آيات سورهء « ص » از حضرت ابراهيم عليه السّلام و اسحاق و يعقوب به عنوان « اولى الايدى و الابصار » ؛ يعنى نياكان پاك و خالص ياد مىكند و مىفرمايد : هذا ذِكْرٌ وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ . از جايگاه « پاكان » ياد كن كه براى اهل تقوى بسيار نيكو منزلگاهى است . وجه استشهاد خواجه به اين آيهء شريفه آن است كه خداى متعال در آيات قبل ، از بندگان خالص و پاك خود به عنوان اهل ذوق و شهود ياد مىكند و معتقد است كه ياد كردن اهل ذوق ، خودش ذوق و شهود است . آنگاه در تعريف مقام ذوق مىنويسد : الذوق أبقى من الوجد و أحلى من البرق . ذوق ، پايدارتر از وجد و شيرين‌تر از برق است . اگر چه وجد و برق و ذوق در اصل معنا با هم مشترك‌اند و تنها در اوصاف با هم متفاوت‌اند ؛ يعنى وجد از نظر دوام ضعيف‌تر از ذوق است و برق ، درخششى كمتر از ذوق دارد . و هو على ثلاث درجات : الدرجة الأولى : ذوق التصديق ط عم العدة ، فلا يعقله ظنآو لا يقطعه أمل ، و لا يعوقه أمنيّة . درجهء اول : ذوق تصديق است ؛ يعنى يقين و جزم بنده به حدّى مىرسد كه لقاى الهى و وعدهء آن را ، محقق مىيابد و طعم آن را مىچشد و از آن لذّت مىبرد ، در واقع ، اين ذوق را تصديق ناشى مىشود و هيچ ظن و گمانى آن را حبس نمىكند ، زيرا حق تعالى هرگاه وعده دهد ، به وعدهء خود عمل مىكند و هيچ آرزوى دنيوى و اخروى آن را قطع نمىكند و خواهش‌ها و تمنيّات دنيوى مانع از آن نمىگردد .

--> ( 1 ) . سوره « ص » / 49 .