باب همت قال الله تعالى : ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى . « 1 » چشم محمد صلّى اللّه عليه و إله آنچه را مشاهده كرد دريافت نمود و در دريافت خطا نرفت . الهمة ما يمك الانبعاث للمقصود صرفا لا يتمالك صاحبها و لا يلتفت عنها . انبعاث ، برانگيختن شوق توام با هيجان است . كه انسان نمىتواند آن را كنترل كند . جاذبه محبوب آن چنان سالك را جذب مىكند كه به هيچ امرى فكر نمىكند و توجهى ندارد و در اين حال صاحب هيچ‌چيز نمىباشد . كاملا در فضاى جاذبهء معشوق قرار گرفته است . نتيجه آنكه همت نيرويى است كه سالك را برمىانگيزاند و به ط لب فرامىخواند ، اگر اين طلب خالص باشد ، يعنى به قصد ثواب آخرت و خوف عقاب نباشد بلكه صرفا براى خدا باشد ، اين حالت ، همت ناميده مىشود . پس همت‌طلبى است كه اقتضاى اتحاد با معشوق مىكند و به هيچ‌چيزى جز معبود توجه ندارد . جناب مولوى در مورد اتحاد عاشق و معشوق زيبا فرمودند : نيست محبوب از محب خود جدا * رد پيغمبر بود رد خدا چرا در آيات قرآنى « أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » « 2 » در همه جا به هم آميخته‌اند ؟ پاسخ اين است كه بين محب و محبوب فاصله‌اى نيست ، هركس پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله را رد كند در واقع خدا را رد كرده است . از جاذبهء معشوق است كه گفته مىشود : تيغ بر دستان مجنوب مىرود * از دل ليلى چرا خون مىچكد ؟ در اينجا اتحاد عاشق و معشوق مطرح است ، چون فرقى بين ليلى و مجنون نيست ، پس تيغ دست مجنون ، خون قلب ليلى مىشود .

--> ( 1 ) . نجم / 17 . ( 2 ) . نساء / 59 .