به قول مولوى : آب گفت آلوده را در متن شتاب * گفت آلوده كه دارم شرم از آب آب گفت اين شرم به من كى رود * بى من اين آلوده زايل كى شود « 1 » مولاى متقيان على عليه السّلام فرمود : التوبة على اربعة دعائم : ندم بالقلب و استغفار باللسان و عمل بالجوارح و عزم ان يعود . « 2 » توبه چهار ركن دارد : ندامت قلبى ، استغفار به لسان و عمل با اعضاء و جوارح و تصميم و قصد به عدم بازگشت به گناهان . معمولا ندامت از افعال قلب و اعتذار از افعال زبان و اقلاع از افعال اعضاء و جوارح است . ( و اين توبه عوام است چنانچه در كتاب مصباح الشريعه آمده است . ) « 3 » حقايق توبه و حقايق التوبة ثلاثة اشياء : تعظيم الجناية ، و اتهام التوبة و طلب اعذار الخليقه . حقايق توبه سه چيز است : بزرگ پنداشتن گناه ، به قبول توبه مطمئن نبودن ، حقوق خلق را ادا كردن . الف ) بزرگ پنداشتن گناه كسى كه قصد توبه دارد نبايد از زشتى و قبح گناه غافل باشد ، هر گناهى علاوه‌بر اثر وضعى در اخلاق و روان آدمى ، آثار خود را در ديگران نيز به جاى مىگذارد . حتى مردان الهى گناهكاران را از اثر گناه يا بوئى كه گناهان مختلف در آنان باقى مىگذارد ، به راحتى مىشناسند . گناه اگر در بين ما اثر و نشان محسوسى ندارد اما در چشم‌انداز ملكوتيان بسيار محسوس و نگران‌كننده است ، لذا مولوى دربارهء اثر باطنى گناه در انسان چه زيبا فرموده است : ظاهر كافر ملوث نيست زين * آن نجاست هست در اخلاق و دين

--> ( 1 ) . مثنوى ، دفتر دوم ، بيت 1366 و 1367 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 75 ، ص 81 . ( 3 ) . فامّا توبه العام فان يغل باطنه من الذنوب بماء الحسرة و الاعتراف بجنايته دائما و اعتقاد الندم على ما مضى و خوف ما بقى من عمره و لا يستغفر ذنوبه فيحمله على الكسل و يديم البكاء و الاسف على مافاته توبته . . . ( منهاج الانوار المعرفه شرح مصباح الشريعه ، ج 2 ، ص 700 ( منسوب به امام صادق ( ع ) است ) .