خدا ، انحراف و شيطنت ماست . ما خود را به سختى مىاندازيم و الا خداوند كسى را در كارش گرفتار نمىكند . پس متعلق مكر الهى چيزى نيست جز عمل باطل ما . خداوند مىفرمايد : ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ . « 1 » هرچه از انواع نيكويى به تو رسد از جانب خداست و هرچه بدى رسد از نفس توست . در اين آيه شريفه نيز مىگويد : خداوند محرك كار بد نيست . او هميشه محرك كار صالح است . مكر خدا در اين است كه شخص را به انجام عمل صالح تحريك نمىنمايد ، هركه ظلم مىكند خودش را به كمين انتقام الهى مىرساند . إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ . « 2 » مسلما پروردگار تو در كمين است . سبحانك يا عفو تعاليت يا منتقم اجرنا من النار يا مجير . « 3 » در كنار عفو ، انتقام هم هست . انتقام را خداوند از ما نمىكشد بلكه عمل ما از ما انتقام مىكشد . خداوند ذره‌اى به بندگانش ظلم نمىكند . لذا خواجه مىگويد « و لا يياس من معونة » سالك نبايد از يارى خداوند نااميد شود . و برهمين اساس خداوند مىفرمايد : إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ . « 4 » هيچ‌كس جز كافران از رحمت خدا مأيوس نيستند . يعنى در هر حال كسى كه گرفتار مكر و انتقام الهى شد نبايد از معونت خدا نااميد باشد . انسانى كه از گناهى بازگشت مىكند تشنهء خداست و اين تشنگى او عيجب است . « و لا يعول على نية » يا سيدى يا من عليه معولى يا من اليه شكوت احوالى . « 5 » اى آقاى من اى آن‌كه پناهگاه من تويى و اى كسى كه به سوى او از احوال خويش شكايت مىكنم . انسان هرچه نافرمانى كند مىبيند باز پناهگاهى جز خدا ندارد . مثل مادرى است كه بچهء نافرمانش را مىزند و طردش مىكند ، بچه سيلى مادر را مىخورد ولى باز خود را به دامان او مىاندازد . زيرا كودك مطرود مىداند مطمئن‌ترين و مهربان‌ترين پناهگاه ، دامن

--> ( 1 ) . نساء / 79 . ( 2 ) . فجر / 14 . ( 3 ) . دعاى مجير . ( 4 ) . يوسف / 87 . ( 5 ) . دعاى كميل .