لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ . « 1 » امروز ملك از آن كيست . و كسى را توان پاسخ گفتن نمىباشد و خداوند در جواب خويش مىفرمايد : اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ . « 2 » براى خداى يگانهء قهار . و نيز مىفرمايد : « وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ » « 3 » و رام كرد براى شما آنچه در آسمانها و زمين است . همگى از آن اوست . پس توكل اين است كه انسان تمام امورى را كه مخصوص صاحبش است به او باز گرداند . « و التعويل على وكالته » يعنى سالك بايد نسبت به اين كه وكالتش را به خدا سپرده در اعتماد كامل به سر ببرد و شكى نداشته باشد كه هر حكمى كه خدا دربارهء او مىكند به نفع اوست . در حقيقت كسى كه به خدا توكل مىكند ، در حقيقت خود را تحت ولايت الهى قرار مىدهد . « فهو من اصعب منازل العامة » و اين براى عامه مردم خيلى سخت است . زيرا عوام وقتى به چيزى دست يافتند به سختى آن را رها مىكنند و وكالتش را به كس ديگر مىسپارند . درحالىكه اين عمل براى خواص بسيار سهل است . زيرا اين افراد به هر مقامى كه مىرسند ، مىدانند اختيار هيچ‌چيز حتى نفس كشيدن را ندارند . لذا همهء امور را به خدا وا مىگذارند بدون اينكه ذره‌اى اندوهگين باشند . ولى كسانى كه احساس مالكيت مىكنند ، بسته به شدت احساسشان ، در واگذارى دچار مشكل مىشوند . در قرآن كريم هم آمده است : وَ أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ . « 4 » از آنچه شما را در آن جانشين گردانيد انفاق كنيد . خداوند هرچه به ما مىدهد از باب استخلاف است . ما را نماينده و خليفه خود كرده است كه در ملك او دخل و تصرف كنيم ، به اندازه كافى بخوريم و از اسباب و استعدادهايى كه در ما نهاده استفاده كنيم . ما نيز بايد محصولات خود را در اختيار ديگران

--> ( 1 ) . غافر / 16 . ( 2 ) . غافر / 16 . ( 3 ) . جاثيه / 13 . ( 4 ) . حديد / 7 .