باب خشوع قال الله تعالى : أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ . « 1 » آيا وقت آن نرسيده كسانى كه ايمان آوردند ، قلب‌هايشان به ياد خدا و آنچه از جانب حق نازل شده خاشع گردد . تلمسانى در توضيح اين آيه مىفرمايد : « اين آيه بر خشوع صحيحى كه نزد اهل سلوك معتبر است دلالت واضحى دارد چرا كه خشوع در محضر ذكر خدا ، خشوع به نزديكترين اسباب تقرب به خداست كه همان ذكر خداست كه آن ذكر انسان را به سوى يقين مىكشاند ، خداى تعالى فرموده : أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ . « 2 » آگاه باشيد كه تنها به ياد خدا قلب‌ها اطمينان مىيابد . مقصود از « طمأنينه » در اينجا يقين است . اما خشوع ، آنچه از جانب حق نازل شده كه غير از خشوع اول است و عبارت از آن بخش از كتاب عزيز الهى است كه شامل ذكر كفار و ذكر افعال زشتشان مىباشد و كتاب عزيز الهى ، تماما عامل ايجاد خشوع است . با اين فرق كه ذكر خداى تعالى شريف‌تر از ساير اذكار است » . اين آيه در حكم اخطار به مومنين است ، آن‌هايى كه ايمان آورده‌اند ، اما خشيت الهى در قلوبشان جايگزين نشده ، لذا خداوند در ادامهء آيه عاقبت شوم عدم خشوع در پيشگاه الهى را به مومنين گوشزد كرده مىفرمايد : وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ . « 3 » و شما مانند آن‌هايى كه پيش از شما كتاب به آنها عنايت نباشيد ، كه مهلتشان طولانى شد ، پس سنگ دل شدند و بسيارى از آنها دچار فسق گرديدند . پس سنگ دلى و متعاقب آن فسق از عوارض عدم خشوع قلب در پيشگاه خداست و

--> ( 1 ) . حديد / 16 . ( 2 ) . رعد / 28 . ( 3 ) . حديد / 16 .