گرفت كه اوج اين امامت زود هنگام را در امام مهدى و امام جواد عليهما السّلام مشاهده مىكنيم و ما اين امامت زود هنگام را يك « حقيقت » مىناميم ، و نه يك « فرضيه » . زيرا اين امر به شكل محسوس و ملموس در مورد دو امام جواد و هادى عليهما السّلام پيشتر صورت پذيرفته بود و امت به رأى العين آن را ديده و تجربه كرده بود و چه دليلى متقن‌تر و قاطع‌تر از تجربه‌ى ملموس يك امت مىتواند مثبت تحقق يك واقعه‌ى اجتماعى باشد ؟ اكنون اين حقيقت را طى نكات ذيل توضيح مىدهيم : 1 . ولايت امامان خاندان نبوت عليهم السّلام ، دستگاه سلطنتى و تاج و تخت پادشاهى نبود كه از طريق وراثت از پدر به پسر انتقال يابد و نظام حاكم از آن پشتيبانى كند ، چونان امويان و فاطميان و عباسيان ، بلكه « نظام امامت » ، رهبرى نيروهاى گسترده مردمى را از نفوذ روحى و مقبوليت فكرى خود نزد آنان ، به دست آورده است ، چه آن‌كه در اسلام تنها چنين امامتى شايسته‌ى زعامت و رهبرى امّت است ، آن هم براساس ارتباط روحى و مبانى فكرى . 2 . بنيان‌هاى مردمى از آغاز اسلام پايه‌گذارى شدند تا اين‌كه در عصر امام باقر و امام صادق عليهما السّلام شكوفا شده و گسترش يافتند و مكتبى كه اين دو امام معصوم در داخل چارچوب اين بنيان‌ها پىريزى كردند ، موج فكرى وسيعى در جهان اسلام ايجاد كرد كه صدها فقيه و متكلم و مفسر و دانشمندان ساير علوم بشرى را در درون خود پرورش داد . حسن بن على وشاء مىگويد : من در اين مسجد ( مسجد كوفه ) نهصد شيخ و استاد را يافتم كه همگى مىگفتند : جعفر بن محمد برايم روايت كرد . « 1 » 3 . شرايط و ضوابطى كه توسط اين مكتب و نمايندگان مردمى آن ، براى تعيين « امام » و كشف شايستگى وى براى زعامت مشخص گرديده ، بسيار سخت و دقيق است ؛ زيرا بر اين اساس ، امام ، بايد معصوم و داناترين فرد زمان خود باشد . 4 . اين مكتب و پشتوانه‌ى مردمى آن ، در راه مقاومت و ايستادگى بر سر عقيده‌ى خود در باب امامت ، قربانيان بزرگى تقديم كرده‌اند . زيرا اين مكتب از ديد حكومت‌هاى وقت ، دست كم از جنبه‌ى تئوريك ، خط ستيز و نهضت اعتراض و قيام تلقّى مىشد و اين عاملى بود كه دستگاه‌هاى حاكم را بر آن مىداشت كه اذيت و آزار و كشتار وسيع و دامنه‌دارى را عليه

--> ( 1 ) . رجال النجاشى / ص 40 شرح حال حسن بن على بن زياد الوشاء .