مىشود ؛ خصوصا بلادى كه مسكن دوستان و دشمنان او است . بنابراين استتار او از شيعيان و مواليان ، همان خوف از ضرر رسانيدن اعادى و دشمنان بر نفس مقدّس او ، از قتل و ايذاء مىباشد . به عبارت آخرى ؛ غيبت آن حضرت از دوستان ، به جهت خوف از شيوع خبر او از طريق مذاكرهء ايشان ، خبر دادن به همديگر ، مراوده نمودن در خدمتش ، اخبار ايشان از وقايع مجلس ملاقات و نحو اين‌ها مىباشد ، زيرا اين امور ، غالبا به اطّلاع اعادى بر مكان آن جناب منجر خواهد گرديد ، چنان‌چه در زمان غيبت صغرا چنين شد و لهذا غيبت تامّهء كبرا واقع گرديد . نهج سوّم : سبب غيبت آن بزرگوار عليه السّلام از شيعيان و دوستان خود اين است كه نفوس ، اعراض ، اموال آن‌ها از دشمنان حفظ شود ، چراكه تردّد دوستان نزد حضرت و رجوع نمودن به او در اوامر و نواهىاش ، ولو آن حضرت از دشمنان مخفى باشد ؛ سبب اتّهام دوستان و مواليان او نزد ظلّام و جبابره مىشود و اشتداد غضب ايشان بر آن‌ها موجب اضرار كلّى به مواليان مىگردد و بر آن حضرت لازم است از اين جهت مواليان خود را از اعادى دين حفظ نمايد . لذا به اين واسطه از مواليان و دوستان خود نيز ، مخفى خواهند بود . . . ، الخ . نهج چهارم : سبب غيبت آن بزرگوار از دوستان و مواليان آن است كه محنت‌ها و شدّت‌ها بر ايشان توارد نمايد تا سبب زيادت اجر و ثواب ايشان گردد . چنان‌كه ايمان به غيبت كه در اوّل سورهء بقره مىفرمايد : هُدىً لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ « 1 » در اخبار مستفيضه‌اى ، به ايمان به امام غايب از انظار شده كه خدا ايشان را بر آن مدح فرموده ، تفسير شده ، نيز وارد شده يكى از اصحاب به پيغمبر عرض كرد : آيا اصحاب شما افضل مردمان‌اند ؟ فرمود : نه ، بلكه افضل مردمان ، قومى هستند كه به سياهى بر سفيدى ايمان مىآورند ، زيرا حجّت از ايشان غايب مىگردد و كسى كه دين خود را در آن‌وقت نگاه

--> ( 1 ) . سوره بقره ، آيه 2 - 3 .