و نيز احتمال نخستين را كه فرمود : « السبع المثانى » ، حديثى كه قبلا از امام صادق عليه السّلام از غيبت نعمانى روايت كرديم كه فرمود : گويى شيعيان على را مىبينم كه مثانى ( قرآن ) به دست گرفته‌اند . . . ، اين معنى را تأييد مىكند . و تعبير از قرآن به مثانى به مناسبت تكرار نزول آن است كه يك بار به‌طور كامل در شب قدر به بيت المعمور نازل شد . سپس از آن‌جا به سوى پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله به تدريج در مدت بيست و سه سال فرود آمد . « 1 » و شايد هم منظور ، خصوص سورهء فاتحة الكتاب ( حمد ) باشد - چنان‌كه از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده - و تعبير از آن به مثانى يا به خاطر تكرار آن در هرنماز واجب است و يا به علت تكرار نزول آن است . و اين‌كه از امامان عليهم السّلام تعبير به مثانى گرديده ، يا به اعتبار اين است كه آنان نسبت به پيغمبر ، فرزند فرزند هستند كه در مرتبهء دومند نسبت به آن حضرت به حسب جهان بشرى و نحوهء آفرينش انسانى . چنان‌كه حضرت فاطمه عليها السلام در مرتبهء اوّل است . و يا به اعتبار اين‌كه ايشان نسبت به قرآن كريم در مرتبهء دوم هستند ، چنان‌كه حديث ثقلين شاهد بر اين معنى است . اين حديث متواتر از طريق خاصّه و عامّه روايت شده ، امّا از طريق مخالفين از ابو سعيد خدرى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله منقول است كه فرمود : اى مردم ! من در ميان شما دو شىء گرانبها را ترك مىگويم كه يكى از ديگرى بزرگ‌تر است ، كتاب خداى - عزّ و جلّ - و آن ريسمانى است كه از جانب آسمان به سوى زمين كشيده شده و عترت من ، خاندان من . و اين دو از هم جدا نمىشوند تا اين‌كه در كنار حوض ( كوثر ) به من بازگردند . « 2 » احتمال سوم اين است كه : چون نسبت به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در مرتبهء بعد هستند ، با كلمهء ( مثانى ) از آن‌ها تعبير شده ، ايشان از نظر علوم ربّانى و مقامات عقلانى در درجهء دوم قرار دارند كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « أنا مدينة العلم و عليّ بابها » « 3 » ؛ من شهر علمم و على در آن است . و نيز

--> ( 1 ) . چنان كه در كافى به سند خود از حضرت ابى عبد اللّه صادق عليه السّلام روايت شده و طبرسى در مجمع البيان گفته : بدين جهت مثانى ناميده شده كه بعضى از قصه‌ها و اخبار و احكام و موعظه‌ها در آن تكرار شده و به گونه‌هاى مختلف ذكر گرديده و نيز تلاوت آن تكرار مىشود و خسته‌كننده نيست . ( مؤلّف ) ( 2 ) . سيد جليل سيد هاشم بحرانى در كتاب غاية المرام : 223 ، آورده ، از امير المؤمنين على عليه السّلام دربارهء حديثى كه در بالا ذكر شده پرسيدند كه عترت كيانند ؟ فرمود : من و حسن و حسين و امامان نه‌گانه از فرزندان حسين عليه السّلام ، نهمين آن‌ها مهدى قائمشان است . ( مؤلف ) ( 3 ) . غاية المرام : 524 .