الفيض الكاشاني

39

شوق مهدى ( فارسى )

در پايان اغلب كتابهايش نام كاشان يا قمصر است . در يكى از سال‌ها شاه عباس دوم وارد قمصر مىشود و چون از زندگى زاهدانه فيض آگاه مىگردد ، از وى مىخواهد كه خانه مجللى در خور شأن او برايش بنا كند ولى فيض نمىپذيرد . شاه عباس مىگويد خانه‌اى را براى خود بنا مىكنم و چون خانه به اتمام مىرسد آن را به نام « علم الهدى » فرزند نوجوان فيض قباله كرده و به وى مىبخشد كه به وسيله او به پدر عاليقدرش برسد . ولى فيض پسر را سخت مورد توبيخ قرار مىدهد ، و قدم به آن خانه كه قسمتى از آن تاكنون باقى است نمىگذارد . به گفته حافظ : غلام همت آنم كه زير چرخ كبود * ز هرچه رنگ تعلق پذيرد آزاد است فيض و فياض . چنان كه گفتيم فيض داماد « صدر المتألهين شيرازى » معروف به « ملا صدرا » فيلسوف عالى مقام نامدار است كه اثر گرانقدر وى « اسفار اربعه » در حكمت متعاليه و فلسفه ، بىنياز از هر گونه شرح و بسط مىباشد . ملا عبد الرزاق لاهيجى دانشمند و فيلسوف نامى نيز مانند فيض داماد ملاصدرا بوده ، و به « فياض » شهرت داشته است . مرحوم سيد محمد باقر خوانسارى در « روضات الجنات » ضمن شرح حال « فياض » مىنويسد : لقب « فيض » و « فياض » را صدر الدين شيرازى شخصا به دو شاگرد و دو داماد دانشمند خود داد و تخلص شعرى هر دو نيز بوده است . سپس از دانشمند نامور ميرزا عبد اللّه اصفهانى مؤلف « رياض العلماء » نقل مىكند كه زن فيض به پدر شكايت نمود : لقب « فياض » كه به شوهر خواهر من داده‌اى صيغه مبالغه است و دلالت بر فيض زياد مىكند ، به عكس « فيض » كه لقب شوهر من است و مصدر مىباشد ، و چنين دلالتى ندارد ! ملاصدرا به دخترش فرمود : « غم مخور كه لقب شوهر تو چون مصدر است ، اصل فيض و حقيقت آن مىباشد ! فيض مطلق است و نيازى به قيد ندارد » ! نام دخترى كه همسر فيض بوده « صدريه » و دخترى كه همسر فياض بوده « بدريه » بوده ، صدريه همسر فيض از كمال و جمال بهره‌اى داشته است . « فياض » نيز مانند « فيض » شاعر بوده ( بعلاوه مقام عالى علمى كه داشته ) ديوان