الفيض الكاشاني
30
شوق مهدى ( فارسى )
خاندان فيض . نامش محمد است ولى « محسن » خوانده مىشود ، لقب و تخلص شعريش نيز « فيض » بوده است . پدرش « شاه مرتضى » از علماى متنفذ و سرشناس كاشان بوده ، و فضلى بسيار داشته است . برادرش نور الدين كاشانى هم از علماى اخبارى و مؤلف كتاب « مصفاة الاشباح » در اخلاق و عجائب آفاق ، و شرح حال برادرش فيض ، و پسر او محمد هادى ، شارح كتاب « مفاتيح » عمويش فيض ، و برادر ديگرش ملا عبد الغفور ، كه مردى فقيه بوده ، و فرزند او محمد مؤمن شاگرد فاضل عموى خود و مدرس مدرسهء اشرف مازندران ( بهشهر ) ، همگى از مردان علم و فضيلت و رجال نامى خاندان او مىباشند . علم الهدى ، فرزند فيض نيز از دانشمندان بنام و شاگرد پدر و جد مادريش ملاصدراى شيرازى فيلسوف مشهور بوده ، و خطى خوش داشته است . بسيارى از كتابهاى پدرش را استنساخ كرده كه از جمله « محجّة البيضاء » در سه جلد طبع اسلاميه به خط زيباى اوست . علم الهدى ، علاوه خود نيز داراى آثار گرانقدرى در فقه و حديث و اخلاق است . از همه مشهورتر « معادن الحكم » يا « مكاتيب الائمه » است كه اخيرا در دو جلد انتشار يافته است . بدينگونه خاندان فيض قبل و بعد از وى ، يكى از خاندانهاى بزرگ علمى شيعه بوده ، كه تا عصر ما بسيارى از مردان دانش و فضيلت از آن برخاستهاند . مراتب علمى او . محمد محسن فيض كاشانى دانشمند بلند آوازهء اواخر عصر صفوى ، و نويسندهء متفكر و حكيم فقيه محدث مشهور قرن يازدهم هجرى ، در شهر مذهبى قم نشو و نما يافت . در همانجا مقدمات علوم را آموخت ، و چون از ورود محدث بزرگوار سيد ماجد بحرينى به شيراز آگاه شد ، براى فرا گرفتن علم حديث از محضر او ، روانه شيراز گرديد ، و در حلقه درس آن سيد عاليقدر به تكميل علوم شرعى همت گماشت . فيض علاوه در شيراز نزد فيلسوف بزرگ و حكيم مشهور « صدر الدين شيرازى » يا « صدر المتألّهين » معروف به « ملا صدرا » علوم عقلى را فرا گرفت ، و به افتخار دامادى او نائل گرديد . گذشته از اين دو بزرگوار « فيض » در خدمت نابغه نامى شيخ بهاء الدين عاملى ( شيخ بهائى ) ، ملا خليل قزوينى ، شيخ محمد عاملى فرزند صاحب « معالم » ، نوهء شهيد دوم