مصطفى محقق داماد

61

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

اين بحث در حقوق مدنى و همچنين در دادرسى كاربرد زيادى دارد براى مثال به مورد زير توجه فرمائيد : هرگاه دو نفر كه از يكديگر ارث مىبرند ، بميرند و تاريخ فوت هر دو يا يكى از آنها مجهول باشد تكليف چيست ؟ در اين زمينه قانون مدنى در ماده « 874 » مىگويد : « اگر اشخاصى كه بين آنها توارث باشد بميرند و تاريخ فوت يكى از آنها معلوم و ديگرى از حيث تقدم و تأخر مجهول باشد ، فقط آنكه تاريخ فوتش مجهول است از آن ديگرى ارث مىبرد » . مبناى اين ماده ، جريان اصل عدم حدوث حادث در جانب مجهول است ؛ يعنى با ترديد در تقدّم و تأخّر فوت وارثى كه تاريخ فوتش مجهول است ، اصل عدم حدوث فوت وى تا فوت شخصى كه تاريخ فوتش معلوم است مورد استناد واقع مىشود . بنابراين شخص مزبور از ديگرى ارث مىبرد . اما در صورتى كه تاريخ فوت دو نفرى كه بين آنها توارث وجود دارد ، مجهول باشد و در نتيجه تقدّم و تأخّر هريك نسبت به ديگرى معلوم نگردد ، اصل عدم حدوث حادث در مورد هر دو جارى مىگردد و اين دو اصل با يكديگر تعارض كرده و تساقط مىكنند و در نتيجه هيچ‌يك وارث ديگرى نخواهد شد . « 1 » ازاين‌روست كه ماده « 873 » ق . م . مىگويد : « اشخاص مزبور از يكديگر ارث نمىبرند مگر آنكه موت به سبب غرق يا هدم واقع شود كه در اين صورت از يكديگر ارث مىبرند » . البته غرق و هدم را هم كه موجب توارث طرفين مىداند استثنايى است كه مبناى آن روايات « 2 » وارده در اين باب است و بديهى است كه با وجود روايت نوبت به اجراى اصل نمىرسد .

--> ( 1 ) - نجفى ، محمد حسن ، جواهر الكلام ، ج 39 ، ص 306 . ( 2 ) - حرّ عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 17 ، ص 589 تا 591 .