مصطفى محقق داماد

107

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

مبادا ( در مسائل مجهول شرعى ) با خودرأيى عمل نمايى بلكه جانب احتياط را مراعات كن » . درهرصورت مجموع اين دلايل عقلى و نقلى به طور قطع اثبات مىنمايد كه در شبهه محصوره و اطراف علم اجمالى ، نبايد جانب احتياط را از دست داد بلكه بايد اصل اشتغال را اعمال كرد . ب - شبهه غير محصوره همان‌طور كه در ابتداى تقسيمات اين مبحث اشاره شد در صورتى كه اطراف علم اجمالى داير بين متباينين باشد ، يكى از صور آن ، بىشمار بودن موارد شبهه است ، مثال : اگر به پليس گزارش دهند كه متهم به قتلى كه گريخته است ، داخل يك شهر معين به سر مىبرد ؛ آيا پليس مىتواند به صرف داشتن علم اجمالى به وجود آن فرارى در ميان جمعيّت آن شهر ، همهء آنها را تحت محاصره و يا بازجويى قرار دهد ؟ علماى اصول به‌طور مشهور در مورد شبهه غير محصوره ، اعمال اصل اشتغال را منتفى مىدانند . عمده‌ترين دلايلى كه براى عدم اجراى اصل احتياط در اطراف علم اجمالى در فرض غير محصوره بودن شبهه ، اقامه گرديده ، بدين قرار است : دليل اوّل : وجود اجماع علما مبنى بر عدم اجراى اصل اشتغال در شبههء غير محصوره ، چنان‌كه محقّق كركى در كتاب جامع المقاصد به آن تصريح مىنمايد و محقّق بهبهانى مىگويد : « در خصوص عدم اجراى اصل اشتغال هيچ ترديدى وجود ندارد زيرا روش مسلمين در طول قرون و اعصار بر همين مبنا بوده است » « 1 » عده‌اى ديگر نيز عدم اجراى اصل احتياط در شبههء غير محصوره را امرى بديهى

--> ( 1 ) - به نقل از رسائل محشّى به حاشيه رحمت الله ، شيخ انصارى ، مبحث اشتغال ، ص 257 .