مصطفى محقق داماد

41

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

مجتهدين اماميّه علاوه بر ارائه اين‌گونه اخبار به رواياتى تمسّك مىكنند كه ائمّه اطهار با توجه به داخل شدن احاديث مجعوله توسط مغرضين در ميان احاديث دستور فرموده‌اند كه گفته‌هاى آنان به قرآن عرضه شود و هركدام كه منطبق با قرآن است اتّخاذ ، و هركدام معارض است به ديوار بزنند ؛ و اين امر با ممنوعيت بهره‌بردارى از قرآن سازش ندارد . و نيز اينكه به موجب روايات متعدّده ، شروط ضمن عقود هرگاه با كتاب مخالف باشد باطل است ، كه بىترديد نشان مىدهد تشخيص مخالف و يا موافق كتاب محتاج به مراجعه به آن و مجاز بودن استنتاج از ظواهر آن است . البتّه مسلم است كه بهره‌بردارى از قرآن مجيد بخصوص آيات مربوط به احكام تقنينى و تشريعى چنان ساده نيست كه هركس بتواند مستقيما و بدون هيچ‌گونه فحص و بحث مورد عمل و استناد قرار دهد ، بلكه با توجه به وجود ناسخ و منسوخ ، مطلق و مقيّد ، عام و خاص ، مجمل و مبيّن در قرآن مجيد ، تنها افراد آگاه به معيارها و ضوابط و برخوردار از ملكهء قدسيّه اجتهاد مىتوانند آيات را مورد استنباط قرار دهند و با ملاحظه كليّه جوانب و ابعاد مبادرت به اظهار نظر نمايند . لازم بتذكر است كه بر اسلام در طول تاريخ ضربه‌هاى كارى زيادى از اين جهت وارد آمده كه افرادى ناآشنا ، كه احيانا در يكى از رشته‌هاى علمى خود را واجد تخصّص ديده‌اند ، با پيدايش اين گمان و تصور باطل كه آنان مىتوانند در قرآن هم ابتدا بساكن اظهار نظر كنند ، به استنباط از آيات مبادرت ورزيده‌اند حتى گاهى تحت تأثير مستقيم فرهنگهاى بيگانه ، عقائد و آرائى را صادر نموده‌اند كه