12 - مفاهيم : تعريف مفهوم و منطوق - مفهوم گاهى مرادف مصداق ، و براى دلالت بر ما يفهم به كار برده مىشود . كه اين كاربرد ، عرفى و روزمرّه است و در اصول مورد نظر نيست . آنچه در اصول مورد بحث مىباشد مفهوم در مقابل منطوق است . يعنى آن مدلولى كه در كلام نيست ولى از آن استنباط و فهميده مىشود . منطوق ، آن مدلولى است كه از الفاظ صريح متن كلام درآيد . ما در منطق بحثى داريم تحت عنوان دلالت مطابقى و دلالت التزامى ؛ منظور از دلالت مطابقى اين است كه از الفاظ صريح و كلمات جمله ، مطلبى به شنونده برسد و قابل فهم باشد ، كه در اصول مرادف منطوق است . ولى در دلالت التزامى صراحت كلمات و الفاظ جمله باعث دريافت مقصود نيست ، بلكه از وضع تركيب كلمات و سياق عبارت مطلبى فهميده مىشود ، و در اصول مرادف مفهوم است . مفهوم موافقت و مفهوم مخالفت - مفهوم موافقت آن است كه آنچه در ماوراى منطوق استنباط مىشود ، از جهت اثبات و نفى موافق منطوق باشد . مثال : به پدر و مادرت اف مگو . واضح است كه بطريق اولى پدر و مادر را نبايد زد . با وجود آنكه منع ضرب پدر و مادر در جمله نيست و فقط منع حرف بد و زشت ، منطوقا ذكر گرديده ، ولى بنا بر قاعدهء مفهوم موافقت ، چيزى از وراى منطوق استنباط مىشود كه