مصطفى محقق داماد
62
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
صورت اقدام ، از نهى شارع تخلّف نموده ولى عمل انجامشده باطل نخواهد بود ؟ اين بحث را در دو بخش مطرح مىسازيم : 1 ) نهى در عبادات - نظر مشهور علماى اماميّه در مورد نهى وارده در عبارات تقّربى آن است كه دالّ بر فساد مىباشد . منظور از عبادات تقّربى ، آن دسته از عبادات است كه بندگان با قصد تقرّب الى اللّه به انجام آنها مبادرت مىورزند . مانند نماز ، روزه ، حج و . . . در مقابل ، عبادات توصّلى مىباشد كه غرض از انجام آن توصّل و وجود يافتن عمل است . مانند تطهير تن و لباس از نجاسات ؛ كه به هر قصد و نيّتى كه صورت گيرد ، و يا حتّى بدون توجّه انجام شود ، تفاوتى نخواهد داشت و غرض كه طهارت است ، حاصل خواهد شد . در عبادات تقّربى ، نهى موجب بطلان و فساد است . دليل آنهم روشن است ؛ زيرا عملى كه نهى شارع به آن تعلّق گرفته ، مبغوض و منفور شارع است . و از طرفى بنده خدا با انجام عمل عبادى قصد دارد كه به خداوند تقرّب و نزديكى حاصل نمايد و منطقا قابل توجيه نيست عملى كه منفور و مبغوض و دوركننده عبد است ، در عين حال مقرّب و نزديككننده او بوده باشد . ولى در عبادات غير تقرّبى ، نهى موجب بطلان نخواهد بود . مثل آنكه گفته شود : با آب غصبى لباست را نشوى كه در صورت انجام هرچند عبد ، متخلف و معاقب است ولى لباس نجس تطهير شده و به نجاست باقى نخواهد ماند . مگر آنكه در عبادات غير تقّربى ، نهى بيانگر شرطى از شروط صحّت عمل باشد . مثل آنكه گفته