مصطفى محقق داماد

37

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

5 - استعمال مشترك لفظى در بيش از يك معنى : همان‌طور كه گفتيم ، منظور از مشترك لفظى اين است كه گاهى لفظى داراى چند معناى مختلف است كه آن معانى برهم ترجيحى ندارند . مثلا لفظ شير حد اقل سه معنى دارد : حيوان درنده ، وسيله‌اى كه براى استفاده از آب روى لوله‌هاى آب نصب مىشود و ماده خوراكى حاصله از حيوانات . حال اگر گوينده‌اى بخواهد در كلام خويش از الفاظ مشترك استفاده نمايد ، يعنى با استعمال لفظ مشترك ، يكى از معانى آن را منظور كند ، ترديدى نيست كه هيچ‌گونه منعى ندارد امّا از نظر ادبى و روش محاوره موظّف است كه با آوردن قرينه ، منظور خويش را مشخّص نمايد . و هرگاه بدون آوردن قرينه گفتار خويش را كه محتوى لفظ مشتركى است رها سازد ، خلاف آداب محاوره عمل نموده است . و اگر با كلام خويش خواهان چيزى بوده است شنونده ملزم به انجام آن نخواهد بود . و به دليل وجود احتمالات متعدد و عدم تعيين فرد مشخّص معذور خواهد بود . مثل آنكه شخصى از خادم خويش بخواهد كه براى وى شير تهيّه كند و هيچ قرينه‌اى مبنى بر اينكه آيا مورد درخواست و نياز او همان مايع خوراكى توليدى از حيوانات ، يا اينكه شير لولهء آب آشاميدنى است وجود نداشته باشد ،