بحثى را كه در استنباطات حقوقى مفيد قرار مىگيرد ، مطرح مىكنيم : يكى از مباحث بسيار مفيد در اين زمينه اين است كه استعمال مشتق در موردى كه مبدأ اشتقاق منقضى شده آيا حقيقت است يا مجاز مىباشد ؟ توضيح مطلب : براى مشتقات در رابطه با مبدأ اشتقاق و انقضاى زمان يا عدم آن سه حالت متصوّر است ؛ مثلا اگر پرويز در روز جمعه تقى را مورد ايراد ضرب قرار داده و يا به قتل رسانده است اطلاق لفظهاى ضارب و يا قاتل بر پرويز به اعتبار روزهاى قبل از جمعه و روزهاى بعد از آن سه حالت دارد : 1 ) اصوليين در اين جهت ترديدى ندارند كه اطلاق مشتق بر افراد و يا اشياء در حالت تلبّس به مبدأ اشتقاق حقيقت است ، يعنى اگر در روز جمعه به پرويز بگوئيم ضارب يا قاتل ، بدون شك استعمال حقيقى است . 2 ) و نيز ترديدى ندارند كه اطلاق مشتق بر افراد و يا اشياء قبل از زمان تلبّس به مبدأ ، مانند اطلاق لفظ ضارب و قاتل بر پرويز قبل از روز جمعه ، مجاز مىباشد . مثلا به كسانى كه در مسابقه ورودى دانشگاه شركت كرده‌اند ولى هنوز به دانشگاه راه نيافته‌اند ، اگر خطاب شود : دانشجويان ، اين استعمال مجازى مىباشد . 3 ) حالتى است كه پس از انجام عمل و انقضاء آن مورد بحث است ، يعنى روزها و ساعتهاى بعد از عمل ضرب يا قتل ، آيا حقيقت است يا مجاز مىباشد ؟ در اين حالت بايستى با قرينه به آن