الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني
259
شرح كفاية الأصول
سيرهء عقلائى كه بر حجّيت خبر واحد ، قائم شده ، اگرچه دليل لبّى است و اطلاق ندارد ( زيرا لفظ نمىباشد تا اطلاق و عموم داشته باشد ) امّا يك دليل عامّى است كه تمام اماراتى را كه مفيد ظنّ يا اطمينان هستند ، شامل مىشود ، خواه آن اماره ، خبر واحد باشد و خواه شهرت در فتوا . پس دليل حجّيت خبر واحد ، عامّ بوده و شامل تمام امارات ظنّيه مىشود ، و از جمله آن امارات ، شهرت فتوائيّه مىباشد . جواب مصنّف به دليل سوم ( لكن دون . . . ) مصنّف مىفرمايد : در صورتى مىتوان به دليل حجّيت خبر واحد ( كه همان سيره عقلاست ) تمسّك كرد كه اين دليل ، عموميّت داشته باشد ، به طورى كه سيرهء عقلاء تمام اماراتى را كه مفيد ظنّ هستند ، حجّت بداند . پس اگر چنين عموميّتى باشد ، اشكال ندارد و شامل شهرت در فتوا نيز مىشود ، و لكن اثبات چنين ادّعايى مشكل است به گونهاى كه خرط القتاد ، « 1 » سادهتر از اثبات آن مىباشد . « 2 »
--> ( 1 ) . « قتاده » به نهال و بوتهء خاردارى گفته مىشود كه خارهاى بسيار محكمى دارد . و « خرط القتاد » به معناى آنست كه انسان با دستهايش از طرف بالا به پايين ، خارها را بتراشد . اين عبارت ، كنايه از كار بسيار سخت و تقريبا محال است . ( 2 ) . مرحوم آقاى مشكينى در حاشيه ، « ذلك » در عبارت « لكن دون اثبات ذلك خرط القتاد » را به « ادّعاى قيام سيره عقلاء بر حجّيت خبر واحد » برگردانده و اينگونه فرموده كه : اثبات اصل اين ادّعا ( كه حجّيت خبر واحد ، مستند به دليل و سيره عقلاست ) مشكل است در حدّى كه سادهتر از آن « خرط القتاد » مىباشد ( يعنى دليل حجّيت خبر واحد ، بناى عقلاء نمىباشد و نمىتوان آن را اثبات كرد ) و بعد بر آخوند اشكال كرده كه : در بحث خبر واحد خواهد آمد كه دليل عمدهء شما براى حجّيت آن ، بناى عقلاست . پس چگونه در اينجا مىفرماييد مشكل است ؟ ! و لكن در دفع اين اشكال بايد گفت : مشار اليه « ذلك » در عبارت آخوند ، آن چيزى نيست كه مرحوم آقاى مشكينى فرموده ، زيرا واضح است كه آخوند ، مطلب مورد اتّفاق ( استناد حجّيت خبر واحد به سيرهء عقلا ) را انكار نمىكند ، بلكه مقصود آخوند اين است كه تعميم سيرهء عقلاء نسبت به شهرت در فتوا ، قابل قبول نمىباشد ، يعنى سيرهء عقلاء عموميّت ندارد تا شامل تمام امارات ظنّيه ( از جمله شهرت ) بشود . برخى نيز مشار اليه « ذلك » را افادهء ظنّ به واسطه شهرت دانستهاند ولى ضعف اين قول ، واضح مىباشد .