[ مقدمه دوم : در مورد برخى احكام مطلق امارات ] مصنّف مىفرمايد : قبل از وارد شدن در تحقيق و تنقيح مسئله ، لازم است به چند مقدّمه اشاره شود . [ چند مقدمه ] امر اوّل [ اقتضا نداشتن امارات غير علميه براى حجيت بطور ذاتى ] در اين امر ، بحث مىشود كه آيا تعبّد به امارات ظنّيّه ( غير قطعيّه ) ذاتا امكان دارد يا نه ؟ و به تعبير ديگر : آيا تعبّد به ظنّ ، از ممكنات ذاتى « 1 » ( همانند : انسان ، زمين ، آسمان و . . . ) است و يا از ممتنعات ذاتى « 2 » ( همانند : شريك البارى ، اجتماع ضدّان و . . . ) مىباشد ؟ « 3 » توضيح مطلب - هر محمولى كه با موضوعش سنجيده شود ، از سه حال خارج نيست : 1 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، ضرورى است ، مانند : « الانسان حيوان بالضرورة » كه در اينجا حيوان براى انسان ، ضرورى الثبوت است . 2 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، ممتنع است ، مانند : « شريك البارى موجود ، بالامتناع » كه در اينجا وجود براى شريك البارى ، ممتنع الثبوت است . 3 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، نه ضرورت دارد و نه امتناع ، بلكه امكان دارد ، مانند : « الانسان كاتب بالامكان » ، كه در اينجا « كاتب » براى انسان ، ممكن الثبوت است ، يعنى انسان مىتواند كاتب بالفعل باشد و مىتواند نباشد . حال اگر ثبوت محمول براى موضوعش ، ضرورى شد ، جعل ، منتفى است ، خواه در جهت اثبات و خواه در جهت نفى ، زيرا چيزى كه ثبوتش براى موضوع ، ضرورى باشد ، ذاتى است و ذاتى ، نياز به اقامهء برهان و دليل ندارد ، « 4 » مانند ثبوت زوجيّت براى

--> ( 1 ) . ممكن ذاتى ، آن است كه « لا يقتضى لذاته العدم و لا الوجود » ، يعنى ذاتا نه مقتضى وجود است و نه عدم . ( 2 ) . ممتنع ذاتى آن است كه « يقتضى لذاته ، العدم » ، يعنى ذاتا مقتضى عدم است . ( 3 ) . لازم به ذكر است كه اين بحث ، ثبوتى و عقلى محض مىباشد و از مسائل فلسفى به شمار مىآيد . ( 4 ) . ذاتىّ الشىء لم يكن معلّلا .