پس اولا برخى تكرارها با انگيزهء عقلايى بوده و لذا لعب و عبث نمىباشند ، و ثانيا اگر لعب در كيفيت امتثال باشد نه اصل امر ، اشكالى ندارد . « 1 » تا اينجا بحث در جهت اوّل بوده و نتيجه اين شد كه : به نظر مصنّف در مواردى كه امتثال علمى تفصيلى ، امكان دارد ، شخص مىتواند با امتثال علمى اجمالى ، تكليف را از عهدهء خودش ساقط نمايد . و به تعبير ديگر : امتثال علمى اجمالى ، در عرض امتثال علمى تفصيلى است نه در طول آن ، و لذا با وجود تمكّن از قطع تفصيلى ، مىتوان امتثال اجمالى نمود . و حقّ مطلب نيز همين است و نظر بسيارى از علما بر همين مبناست ، به خلاف مرحوم محقّق نائينى كه امتثال اجمالى را در طول مىداند و مىگويد اگر امتثال علمى تفصيلى امكان نداشت ، نوبت به امتثال اجمالى مىرسد ، و گرنه امتثال علمى تفصيلى ، متعيّن است . و امّا إذا لم يتمكّن . . . مصنّف در اينجا وارد بحث در جهت دوم مىشود ، به اين بيان : جهت دوم - عدم تمكّن از قطع تفصيلى در جهت اول ، دوران امر بين امتثال با قطع تفصيلى و امتثال با قطع اجمالى بود و بحث شد كه با وجود تمكّن از امتثال تفصيلى مىتوان به امتثال اجمالى اكتفا كرد . حال اگر كسى متمكّن از امتثال علمى تفصيلى نباشد ولى متمكّن از امتثال ظنّى تفصيلى باشد ، آيا مىتواند به امتثال ظنّى اكتفا كند يا نه ؟ به بيان ديگر : چنانچه دوران امر بين امتثال ظنّى تفصيلى ، و امتثال علمى اجمالى ، باشد آيا مىتوان به امتثال ظنّى اكتفا كرد يا اينكه در صورت تمكّن از امتثال علمى اجمالى ، نوبت به امتثال ظنّى نمىرسد ؟

--> ( 1 ) . مرحوم آية اللّه العظمى حاج شيخ هاشم قزوينى مىفرمود : امتثال اجمالى ، آكد از امتثال تفصيلى است . زيرا كسى كه به خودش زحمت مىدهد و در مقام امتثال ، عمل را تكرار مىكند ، معلوم است شخص بسيار مطيع و منقادى است .