الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني

16

شرح كفاية الأصول

كيف و كان المعنى المركوز منه . . . مصنّف مىگويد : تعاريفى كه عامّه و خاصّه از « عامّ » كرده‌اند ، نمىتواند تعاريف حقيقيّه باشد ، زيرا در چنين تعاريفى لازم است معرّف ، مساوى يا أجلى ( اوضح ) از معرّف باشد ، درحالىكه آن معناى ساده و بسيطى كه از « عامّ » در اذهان عموم مردم است ، هم مفهوما واضح‌تر از تعاريف مذكور است و هم مصداقا . توضيح مطلب - « عامّ » هم از جهت مفهوم و معنى و هم از جهت مصاديق ، نزد مردم ، واضح است . امّا مفهوم عامّ ، واضح است ، زيرا « عامّ » يك معناى مركوزى « 1 » در اذهان مردم دارد كه معناى ساده و بسيطى است ، به‌طورىكه وقتى گفته مىشود : « عامّ چيست ؟ » به ذهن همه ، يك چيز تبادر مىكند كه همان شمول و عموميّت است ، به‌طورىكه همه چيز را شامل مىشود . و اين معنا ، بسيار واضح‌تر از تعاريف پيچيده و فنّى است كه علماء از عامّ كرده‌اند . و امّا مصاديق عامّ ، واضح است ، به اين صورت كه مثلا در فارسى ، كلماتى مانند : « هر » ، « همه » و . . . از مصاديق عامّ محسوب مىشوند ، چنان‌كه در عربى ، كلماتى مانند : « كلّ » ، « جميع » ، « جمع محلّى به ال » و . . . بر عموم دلالت مىكنند . و لذا يجعل صدق ذاك المعنى . . . مصنّف در تأييد كلام خويش مىگويد : چون معناى مركوز عامّ ، از تعاريفى كه علماء ذكر كرده‌اند ، واضح‌تر است ، صدق آن معناى مركوز بر فردى و عدم صدق آن بر فرد ديگر را ، معيار در اشكال بر اين تعاريف ، از جهت عدم اطّراد يا عدم انعكاس قرار داده‌اند . به بيان ديگر : وقتى علماء از عامّ تعاريفى ذكر كنند و سپس بگويند فلان تعريف ، مانع اغيار نيست يا فلان تعريف ، جامع افراد نمىباشد ، بدون شكّ و شبهه‌اى ، ملاك و مقياس آنها در اين داورى ، همان معناى ساده و بسيطى است كه در اذهان عموم مردم

--> ( 1 ) . مركوز يعنى كاشته شده و تثبيت شده و ريشه گرفته .