الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني

29

شرح كفاية الأصول

اقسام نهى نهى ، ثبوتا دو نوع است : 1 - نهى استغراقى : يعنى نهى ، منحلّ مىشود به نواهى متعدّد و مستقلّ ، به‌گونه‌اى كه مطلوب شارع از اين نهى ، جميع ترك‌ها است : هم ترك‌هاى طولى و هم ترك‌هاى عرضى . مثلا مطلوب شارع در « لا تشرب الخمر » هم ترك افراد طولى است ( يعنى شرب در اين ساعت و شرب در ساعت بعد و . . . ) و هم ترك افراد عرضى است ( يعنى شرب اين ظرف ، شرب آن ظرف و . . . ) و اين ترك‌ها مستقلّند ، به‌گونه‌اى كه ترك شرب هركدام از افراد طولى يا عرضى ، يك امتثال دارد و مخالفتش نيز يك عقاب دارد . بنابراين « لا تشرب الخمر » اگرچه ظاهرا يك قضيّه است ، امّا واقعا منحلّ مىشود به قضايايى ، مانند : « لا تشرب هذا الخمر ، لا تشرب ذاك الخمر و . . . لا تشرب فى هذا الوقت ، لا تشرب فى ذاك الوقت و . . . » . اين نوع از نهى ، شبيه عامّ استغراقى است ، مثل « اكرم كلّ عالم » كه به تعداد افراد عالم ، متعدّد مىشود ، و امتثال هركدام ، يك ثواب و مخالفت آن ، يك عقاب دارد . 2 - نهى مجموعى : يعنى نهى ، اگرچه به ظاهر ، يك نهى است و در واقع ، نهىها و ترك‌هاى متعدّدى است ، امّا اين ترك‌ها مجموعا ( نه جميعا ) يك مطلوب است ، به گونه‌اى كه نزد شارع تمام اين ترك‌ها ، به منزلهء يك ترك است كه يك امتثال و يك عصيان دارد ، يعنى اگر تمام آنها ترك شود ، امتثال محقّق است و اگر حتّى يكى از آنها مخالفت شود ، تمام نهى ، عصيان شده است و نسبت به افراد ديگر ، نهيى وجود نخواهد داشت . مثلا اگر از خوردن سير در شب جمعه ، به سبب جلوگيرى از بوى بد دهان نهى شده باشد ، ترك خوردن سير نسبت به تمام افراد طولى و عرضى آن ، به‌طور مجموع ، مطلوب است و لذا اگر كسى يك تكّه سير بخورد ، نقض غرض شده و پس از آن خوردن سير اشكالى نخواهد داشت .