الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني
120
شرح كفاية الأصول
نماز عشاء ، نماز يوميّه و نماز آيات ، نماز جمعه و نماز جماعت و . . . بنابراين بايد قدر جامع و قدر مشتركى بين تمام انواع ، اصناف و افراد ، پيدا كرد كه آن قدر جامع در زبان فارسى به نام « نماز » و در زبان عربى به نام « صلاة » است . پس در اينجا ، صحيحى و أعمّى ، هر دو بايد قدر جامعى را معرّفى كنند ، و اتفاقا محور كار اعمّى بيشتر است زيرا بايد قدر جامعى را بيان كند كه هم شامل افراد صحيح باشد و هم افراد فاسد . قدر جامع بر مبناى صحيحى صحيحى چون معتقد است « صلاة » ، اسم براى مصاديق و افرادى است كه تمام آنها صحيح هستند و از يك تبار و خانواده محسوب مىشوند ، در تعيين قدر جامع راحتتر از اعمّى است . حال در معرفى قدر جامع طبق اين مبنا چنين گفته مىشود : مصنّف قبلا بيان كرد كه موضوع علم اصول ، اسم و عنوان خاصّى ندارد ، بلكه عبارت است از يك كلّى كه بر موضوعات مسائل علم اصول منطبق است . در اينجا نيز مىگويد : نمىتوان قدر جامع را تفصيلا و با اسم خاصّ معرفى كرد ، اما چون مشاهده مىشود كه تمام افراد نماز صحيح ، اثر واحدى دارند ، به اين صورت كه تمام نمازهاى صحيح « معراج المؤمن » ، « قربان كلّ تقى » ، « عمود الدين » ، « تنهى عن الفحشاء و المنكر » و . . . هستند ، از اين اثر واحد به مؤثر واحد پى مىبريم كه لفظ صلاة براى آن وضع شده است . در اينجا مصنّف براى استدلال مطلب فوق ، به يك قاعدهء فلسفى به نام « الواحد لا يصدر إلّا من الواحد » « 1 » اشاره دارد و مىفرمايد : دليل وجود قدر جامع اين است كه از اين اثر واحد كشف مىشود كه مؤثّر اين اثر ، واحد است و آن قدر جامعى است كه در همهء نمازهاى صحيح وجود دارد . بيان مطلب : در فلسفه بيان شده است كه اثر و معلول واحد ، فقط از علّت واحد صادر مىشود .
--> ( 1 ) . اين قاعده مربوط به معلول است و قاعدهء ديگرى هم به نام « الواحد لا يصدر منه الّا الواحد » وجود دارد كه مربوط به علّت است ( يعنى : از علّت واحد ، فقط معلول واحد صادر مىشود . )