ترجمه ادلّه وجوب فحص و امّا وجوب اصل فحص ( در ادلّه و منابع ) ، و حاصل آنكه عبارتست از : معذور نبودن مكلّف جاهل مقصّر در يادگيرى ( احكام خداى تعالى ) ، پس ( اينك بيان ) ادلّه‌اى كه دلالت دارند بر وجوب اين فحص : اجماع محصّل قطعى دليل اوّل : اقامه اجماع قطعى است بر اينكه عمل ( مكلّف ) به اصل برائت قبل از بذل و بكارگيرى طاقت و توان ( خودش ) در ادلّه جايز نيست . ادلّه‌اى كه دلالت بر وجوب تحصيل علم دارند دليل دوّم : وجود ادلّه ( بسيارى است ) كه دلالت بر وجوب تحصيل علم ( بر مكلّف ) دارند مثل : دو آيه شريفه نفر و آيهء سؤال از اهل ذكر و دانايى ، و اخبار فراوانى كه بر وجوب تحصيل علم و وجوب تحصيل تفقّه ، و مذمّت از ترك سؤال ، دلالت مىكنند . ادلّه‌اى كه دلالت بر مؤاخذه جهّال دارند دليل سوم : ( ادلّه‌اى است كه ) دلالت دارند بر مؤاخذه جهّالى كه مرتكب ( يك سرى ) معاصى شده‌اند ، كه براى آنها مجهول ( و ناشناخته ) بوده است ، و اين ( مؤاخذه ) مستلزم وجوب تحصيل علم ( بر مكلّف جاهل ) است ، به دليل حكم عقل به وجوب پرهيز از ضررهايى عقاب ، مثل : 1 - اين سخن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در حق كسى كه مبتلا به آبله بوده و دچار جنابت شد ( و طبق دستور افراد بىاطلاع ) غسل كرد و سپس مبتلا به كزاز يعنى سرمازدگى شد ، و حضرت فرمودند : اين‌ها او را كشتند ، خداى بكشدشان ، چرا نپرسيدند تا از حقيقت آگاه شوند ؟ چرا او را امر به تيمّم نكردند ؟ 2 - و مثل اين سخن امام عليه السّلام در رابطه با كسى كه نشستن براى رفع حاجتش را در بيت الخلاء جهت شنيدن غنائى كه از ديوار همسايه مىرسيد طولانى نمود ، و حضرت فرمودند : چقدر وضع و حال تو رقّت‌بار بود اگر در همين حالت ( يعنى معصيت الهى ) مىمردى ، و سپس فرمان توبه و غسل توبه براى او صادر فرمودند .