الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )

33

رسائل شيخ انصارى ( فارسى )

2 - اينكه قبله بر او مشتبه شده و نمىداند كه كدام طرف قبله است ، اگر بخواهد احتياط كند بايد چهار نماز به چهار طرف بخواند . و آنجا كه احتياطش موقوف به تكرار نيست مثل : 1 - اينكه نمىداند دعاء عند الهلال واجب است يا نه ؟ كه همان شك در تكليف است ، و ما احتياط را در آن واجب ندانستيم ، بلكه او مىتواند دعا را استجابا و از روى احتياط بخواند . 2 - يا اينكه در اقلّ و اكثر ارتباطى نمىداند كه نماز نه جزئى واجب است يا ده‌جزئى ، اگر بخواهد احتياط كند ، تكرار لازم ندارد ، يك عمل را اتيان مىكند و آن اكثر است . حال : آنجا كه عمل به احتياط موقوف به تكرار است و مكلّف مىخواهد روى احتياط عمل را تكرار كند بماند براى بعد ، تا بررسى كنيم كه انسان در اينجا مىتواند بدون فحص به احتياط عمل كند و از روى احتياط عمل را تكرار كند يا نه ؟ و امّا آنجايى كه مىخواهد به احتياط عمل كند و احتياطش نيازى به تكرار ندارد نظر ما اين است كه : خير در اينجا مكلّف نيازى به فحص ندارد و مىتوان عمل را احتياطا انجام دهد . چرا ؟ زيرا به نظر ما عبادت قصد وجه نمىخواهد ، بلكه همان احتمال الوجه هم كفايت مىكند . فى المثل : وقتى نمىداند دعاء عند الهلال واجب است يا نه ؟ مىتواند بدون اجتهاد و تقليد و به قصد احتمال الوجه قربة الى اللّه دعاء را بخواند ، احتياطش ، احتياط است و عملش مشكور . پس : اقوى اين است كه چنين احتياطى نيازى به فحص ندارد و عمل مكفى است . جناب شيخ نظر مشهور در اين مسئله چيست ؟ بر خلاف نظر ماست ، يعنى آنها معتقدند كه عبادت قصد الوجه مىخواهد و لذا مكلّف نمىتواند بدون فحص اقدام به عمل عبادى كند ، لكن بعد الفحص مىتواند ، چرا كه در اين صورت احتمال الوجه نايب مناب قصد الوجه شده و عمل مكلّف مىشود كامل . جناب شيخ شما كه گفتيد احتياط قبل الفحص در جايى كه عمل نياز به تكرار ندارد جايز است نظر خودتان را فرموديد و مشهور هم كه گفتند احتياط قبل الفحص جايز نيست بلكه بعد الفحص و اليأس عن الدليل با احتمال الوجه جايز است نظر خودشان را گفتند ، حال بفرماييد ببينيم اگر كسى شك نمود كه آيا عبادت قصد وجه مىخواهد يا نه ؟ آيا احتمال الوجه در عمل عبادى كفايت مىكند يا نه ؟ چه بايد بكند و قاعده چيست ؟ آيا قاعده اين است كه در اينجا بگويد ان‌شاءالله كه عبادت قصد وجه نمىخواهد و فحص لازم