* جناب شيخ ؛ آيا امروز ما مخاطب اين خطابات به ظاهر مجمل نيستيم ؟ چرا ، ما مخاطب اين خطابات بوده و مكلّف به انجام تكليف هستيم . * پس تكليف خود را چگونه روشن كنيم ؟ به قواعد كليّه‌اى كه شارع مقدّس براى اين‌گونه حالات اضطرارى قرار داده يعنى : اصل برائت و اصل احتياط رجوع كنيد . * امّا نه از اصل برائت در اينجا مىتوان استفاده كرد و نه از اصل احتياط ؟ به چه دليل ؟ به اين دليل كه : 1 - اصل برائت ، مربوط به شبهات بدويه بوده و در آنجا جارى مىشود و نه در تكليف به علم اجمالى و شبههء موضوعيه . 2 - اصل احتياط هم يك امر ارشادى بوده و تابع حكم عقل است و نه يك امر وجوبى بنابراين : برخى اوقات نمىتوان از طريق شرع كسب وظيفه نمود چه بايد كرد ؟ در اين صورت نوبت مىرسد به حكم عقل ، به عقل خود مراجعه كنيد و ببينيد كه عقل ، در چنين مواردى كه علم ما اجمالى است و خطاب واقعى هم از ما پنهان است ؛ - آيا حكم به تنجّز تكليف واقعى و لزوم احتياط مىكند و يا اينكه برائت جارى كرده و به علم اجمالى اعتنا نمىكند ؟ 1 - اگر عقل شما گفت : تكليفى كه معلوم بالاجمال است ، منجّز تكليف نيست و لذا احتمال عقاب نمىرود ، برائت جارى كنيد . 2 - و اگر عقل شما مىگويد : علم اجمالى منجّز تكليف است و لذا هريك را كه ترك كنى ، احتمال عقاب مىرود و . . . دفع عقاب محتمل واجب است . پس : احتياط واجب است ، خوب احتياط كنيد و . . . * جناب شيخ عقل شما چه مىگويد ؟ مىگويد : 1 - علم اجمالى منجّز تكليف است . 2 - ترك هريك از طرفين شبهه متحمل العقاب است . 3 - دفع عقاب محتمل واجب است . پس : احتياط واجب است ، يعنى از باب مقدّمهء علميه بايد همهء اطراف را اتيان كنيم .