ديگرى غير از آن ( مثل جمعه ) قائل شده‌اند . و ثابت شد با نصّ و اجماع ( يعنى دليل خارجى ) ، در هر دو فرض ( يعنى فقدان نص و تعارض نصين ) كه ترك هر دو با هم ، سبب استحقاق عقاب است ( اگر هر دو را بجا نياوريد مستحق عقاب خواهيد بود ) . پس در اين صورت : وجوب انجام هر دو ( يعنى احتياط ) ، براى تحقق امتثال ، استفاده نمىشود ، بلكه ظاهر اكتفاء ( به انجام ) يكى از آن دو است ( يا ظهر و يا جمعه ) . خواه ( اين دو مطلبى كه شما ميانشان مردد هستى يعنى اطراف علم اجمالى ) در امرى اشتراك داشته باشند ( مثل : ظهر و جمعه كه در نماز بودن مشترك‌اند ) و يا تباين كلّى داشته از هم متمايز باشند ( مثل اينكه ندانيد كفّارهء روزه‌اى كه به گردن داريد اطعام ستين است و يا صوم شهرين ) . - و كلام در ثبوت حكم نسبت به يك غايت معيّن نيز اين چنين است ( مثلا نمىدانيم تا استتار قرص بايد روزه را ادامه داد و يا ذهاب الحمرة ، در اينجا احتياط لازم نيست ، هريك را كه خواستيم ، غايت قرار مىدهيم ، استتار قرص و يا ذهاب الحمرة ) ، كلام ايشان پايان يافت ، مقامش رفيع باد . و تو بهتر مىدانى كه چه ايراداتى در اين كلمات وجود دارد . * * * تشريح المسائل * حاصل سخن شيخ اعظم در متباينين چه بود ؟ وجوب احتياط ، بدين معنا كه فى المثل : هم ظهر واجب است ، هم عصر . * حاصل كلام محقّق قمى در متن قبلى چه بود ؟ معتقد بود كه علم اجمالى كالجهل رأسا است ، پس منجز تكليف نيست و على القاعده مخالفت قطعيه جايز است . منتهى دليل خارجى اعم از اجماع و ضرورت قائم شده بر اينكه مخالفت قطعيه درست نيست ، و لذا بايد يك طرف را اتيان و يك طرف را رها نمود .