مىسازد . و شما را نسبت به آن مرخّص مىكند . 2 - مفهوم آنها مىگويد : چون نسبت به احد الامرين عالم هستيد ، حق نداريد از خير هر دو بگذريد . در نتيجه : ميان مفهوم و منطوق تعارض پيش مىآيد . * به نظر شيخ براى رفع تعارض از ميان منطوق و مفهوم چه بايد كرد ؟ به يكى از دو طريق ذيل بايد عمل كرد : يا بايد اين اخبار را به شبهات بدويه اختصاص داد ، و آنها را در موارد علم اجمالى استعمال نكنيم يا اگر آنها را تعميم داده تا كه شامل ما نحن فيه هم بشوند ، حكم عقل را ضميمهء مفهوم اين ادلّه كرده ، فتوى به وجوب احتياط و انجام طرفين بدهيم . چرا ؟ زيرا : مفهوم اين اخبار مىگويد : چون نسبت به احدهما علم داريد ، اين احدهما از شما مرفوع نيست و شما در مقابل آن مسئول هستيد . عقل مىگويد : با وجود اين علم اجمالى نسبت به هر طرف كه بخواهيد تسامح كنيد و انجام ندهيد احتمال عقاب وجود دارد ، دفع عقاب محتمل واجب است . پس : از باب مقدّمهء علميه بايد ميان آن دو جمع كرده و احتياط كنيم ، يعنى هم ظهر بخوانيم همه جمعه . * آيا تنافى در اينجا وجود ندارد ؟ خير ، منافاتى نيست : بين اينكه چيزى در ظاهر وجوب واقعىاش نفى شود ، لكن وجوب ظاهرى مقدّمىاش اثبات شود . كما اينكه منافاتى نيست : بين اينكه چيزى در واقع وجوب ذاتى نداشته باشد و لكن در واقع وجوب غيرى و مقدّمى داشته باشد . مثل : وضو نسبت به نماز * آيا تناقضى در پاسخ شيخ نيست ؟ خير ، چرا ؟ زيرا : نفى و اثبات بر دو موضوع وارد شده ، يكى وجوب ذاتى و ديگرى وجوب غيرى داشتن . * * *