ديگر : ظهار در مرحلهء فعليّت عقاب ندارد و حال آنكه حكم و استحقاق عقاب دارد . ( * ) ظهار چيست ؟ ظهار نوعى طلاق است كه در جاهليت انجام مىشد و در فقه توضيح داده شده است . ( * ) مراد از عبارت ( كما فى العزم على المعصية . . . ) چيست ؟ اين است كه : در باب عزم و اراده بر گناه در مبحث تجرّى كتاب القطع گفته شد از برخى اخبار به دست مىآيد كه قصد و نيت معصيت حرام است ، لكن معفوّ است يعنى : عقابى ندارد ، پس : تلازمى در كار نيست و آيه دليليّتى بر اين تلازم ندارد . ( * ) غرض از ( على انّه لو انتفت الفعلية انتفى الاستحقاق ) چيست ؟ اين است كه : اگر متنازعين توافق كنند كه وقتى فعليّت عذاب منتفى باشد ، استحقاق آن نيز منتفى است مىتوان در نفى ملازمه به اين آيه استدلال نمود . ( * ) نظر جناب آخوند در استدلال به اين آيه در ما نحن فيه چيست ؟ مىگويد : استدلال به آيهء شريفه مذكوره در برائت از تكليف مشكوك ناتمام است چرا كه ميان استحقاق عقاب با فعليّت آن ملازمه‌اى نمىباشد . ( * ) دليل آخوند بر عدم ملازمه در اينجا چيست ؟ اين است كه : نفى تعذيب قبل از بيان و اتمام حجّت ، منت بر بندگان است چرا كه ممكن است مكلّف مستحق عقاب باشد ، لكن به خاطر منت مولى ، اين عقاب فعليّت پيدا نكند . ( * ) چهارمين آيهء شريفه‌اى كه اصوليين در اثبات اصل برائت در شبهات بدويه بدان استدلال كرده‌اند ، كدام آيه است ؟ آيهء شريفه وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ . ترجمه : خداى سبحان هيچ قومى را پس از اينكه هدايتشان كرد گمراه نمىگرداند تا اينكه آنچه را بايد از آن اجتناب نمايند بر ايشان بيان نمايد . ( * ) تقريب استدلال به آيهء مزبور جهت برائت چيست ؟ 1 - پيش از بيان ، خذلان و واگذاردن يك قوم كه خود عذابى دردناك است سزاوار نيست . 2 - در شبههء تحريميّه ، منشا شبهه ، شك و جهل مستند به عدم بيان شرعى است . پس : ارتكاب به موارد شبههء تحريميه ( مثل : استعمال دخانيات ) به دليل عدم بيان عقاب ندارد . ( * ) نظر شيخ پيرامون استدلال مذكور چيست ؟ اولا : اين آيه نيز همانند آيهء سوم به قرينهء ( وَ ما كانَ ) / 115 كه فعل ماضى است در مقام اخبار از عذاب دنيوى