العقاب ميان بيان عقلى و نقلى ، تفاوتى نيست ، بدين معنا كه مخالفت هريك موجب عقاب است . منتهى اگر در موردى بيان منحصر در بيان عقلى بشود ، صرفا موجب مذمت دنيوى و استحقاق عذاب اخروى مىگردد كه اين اعم از فعليّت عقاب است و اگر بيان نقلى مورد نظر باشد ، بيان نقلى ، فعليّت عقاب را مىآورد . حال آيهء شريفه در مقام بيان نفى فعليت عقاب است و نه نفى استحقاق ، بدين خاطر سخن از بعث رسل و بيان نقلى مطرح شده است . ( * ) حاصل كلام در عبارت ( ثم إنّه ربما يورد التناقض على من جميع . . . . الخ ) چيست ؟ بيان دومين نكته است كه سبب مىشود آيهء شريفه دخلى در استدلال نداشته باشد و آن اين است كه آيه شريفه مزبور در دو باب مورد بحث قرار مىگيرد : الف : يكى در باب شك در تكليف و عدم نصّ و اصل برائت كه مسئله مورد بحث ما بود ، كه شيخ استدلال بدان را در اثبات اصل برائت رد كرد و ديگران بدان تمسّك كردند . ب : يكى هم در باب ملازمهء ميان حكم عقل و حكم شرع كه مورد نزاع اخبارى و اصولى است . خلاصهء كلام اينكه : 1 - اشاعره و اخبارىها منكر تلازم ميان حكم عقل و حكم شرع هستند كه در اثبات عدم ملازمه به آيهء شريفه مزبور تمسّك كرده‌اند . ( * ) كيفيت استدلال اشاعره به آيهء شريفه از چه قرار است ؟ مىگويند : آيه شريفه عذاب اخروى را منحصر كرده به بعث رسول ، و لذا معناى آيه اين است كه : 1 - نسبت به هر حكمى كه بعث رسل شده ( يعنى : بيان نقلى دارد ) ، عقاب نيز هست . 2 - نسبت به هر حكمى كه بعث رسل نشده عقابى هم نيست ، چه در مورد آن ، بيان عقلى باشد و يا نه پس به حكم آيه شريفه ، تلازمى ميان حكم عقل و شرع نيست . ( * ) نظر مرحوم فاضل تونى صاحب وافيه در استدلال به آيهء شريفه در ما نحن فيه چيست ؟ مىفرمايد : آيهء شريفه چنان كه اشاعره استدلال كردند دليل بر عدم ملازمه ميان عقل و شرع نمىباشد ، اگرچه دليل بر جريان اصل برائت در شبههء حكميّه‌اى كه موردش فقدان نصّ است ، مىباشد . ( * ) قبل از بيان دليل فاضل تونى بفرماييد : ملازمهء ميان حكم عقل و نقل در چه مراحلى متصوّر است ؟ يكى در مرحلهء اصل تكليف است . يعنى : همان‌طور كه با حكم شارع اصل تكليف ثابت مىشود آيا با حكم عقل هم اين اصل ثابت مىشود ؟ يكى در مرحلهء مذمت دنيوى است يعنى : آيا همان‌طور كه مخالفت با بيان شارع موجب مذمت دنيوى