تشريح المسائل ( * ) به طول كلى مراد شيخ از عبارت مذكور چيست ؟ اشاره به دو نكته است : 1 - اينكه حصر اصول مزبور در اصول چهارگانه يك حصر عقلى است . 2 - اينكه گاهى دو يا سه مورد از اين اصول با هم تداخل مىكند . ( * ) مراد از شبهات حكميه چيست ؟ مواردى است كه اشتباه در يك حكم شرعى و فرعى كلّى الهى باشد كه اختصاص به باب خاصّى ندارد مثل اينكه : آيا استعمال توتون در اسلام حلال است يا حرام ؟ و آيا اقامهء در نماز واجب است يا نه ؟ و هكذا اينكه : آيا غنا در اسلام حرام است يا نه ؟ و . . . . ( * ) شبههء موضوعيّه چگونه شبهه‌اى است ؟ مورد يا مواردى است كه اشتباه در يك حكم شرعى و فرعى جزئى است كه به يك موضوع معيّن جزئى در عالم خارج مرتبط مىشود و كلّيت ندارد . فى المثل : نمىدانيم كه آن مايع خارجى معين كه در مقابل ماست بول است يا آب ؟ نجس است يا پاك ؟ اين حيوان مذبوح مذكّى است يا ميته ؟ و هكذا . . . . . ( * ) سخن در مقام اوّل چيست ؟ در دو موضع است : 1 - حكم شك در نفس تكليف ، چه شك حكميه باشد و چه موضوعيه كه محلّ بحث برائت است . 2 - حكم شك در متعلّق تكليف درحالىكه نفس تكليف معلوم است چه شبهه حكميه باشد و چه موضوعيه و اينجا محل بحث از تخيير و احتياط است . ( * ) چه تفاوتى ميان شبهات حكميه و موضوعيه وجود دارد ؟ 1 - در شبهات حكميه ، براى رفع شبهه بايد به شارع مراجعه كنيم ، لكن در شبهات موضوعيه ، براى رفع شبهه به عرف بايد مراجعه كنيم . 2 - حكم و موضوع در شبهات حكميه هر دو كلى هستند ، لكن در شبهات موضوعيه جزئىاند . 3 - منشا شبهه در شبهات حكميه : يا فقدان يا اجمال و يا تعارض نصوص است و در شبهات موضوعيه : امور خارجيه هستند . ( * ) كداميك از اصول عمليه مخصوص به شبهات موضوعيه و كداميك مخصوص شبهات حكميه هستند ؟ 1 - برخى از اصول عمليه ، مخصوص به شبهات موضوعيه هستند و در شبهات حكميه جارى نمىشوند .