الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
63
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
* شيخ استدلال به كداميك از طرق مذكور را نقل نموده است ؟ طريق اول و دوم يعنى : مفهوم شرط و مفهوم وصف . * كيفيت استدلال به آيهء نبأ از طريق مفهوم شرط را توضيح دهيد ؟ معناى منطوقى و مطابقى آيهء شريفه عبارتست از اينكه : 1 - اگر فاسقى براى شما خبرى آورد پس در اطراف آن تحقيق و تفحّص كنيد . 2 - از آنجا كه جملهء شرطيه داراى مفهوم مخالفت است مفهوم آيهء عبارتست از اينكه : اگر غير فاسقى ( عادلى ) براى شما خبرى آورد ، تبيّن و تحقيق در اطراف آن لازم نيست . پس : در خبر عادل تفحص و تبيّن لازم نيست . به عبارت ديگر : 1 - شرط وجوب فحص و تحقيق فاسق بودن مخبر است . 2 - به مقتضاى مفهوم شرط با انتفاء شرط ، انتفاء حكم لازم است . در نتيجه اگر آورندهء خبر غير فاسق بود ، تبيّن و تفحص در خبر لازم نيست . * آيا نتيجهء فوق ما را به مطلوب مىرساند ؟ خير ، نيازمند به انضمام يك مقدمهء خارجيه هستيم . * قبل از الصاق و انضمام آن مقدمه خارجيه و با قطع نظر از مفهوم آيهء نبأ بفرمائيد : در خبر واحد عادل چه احتمالاتى وجود دارد ؟ سه احتمال وجود دارد : 1 - اينكه در خبر عادل هم مثل خبر فاسق تحقيق و تفحص از صدق و كذب آن لازم باشد . 2 - اينكه در خبر عادل تفحص لازم نبوده ، بلكه قبولش بدون تفحص لازم باشد . 3 - اينكه نه تنها در خبر عادل تفحص لازم نيست ، رد كردنش بدون معطلى واجب باشد . * كداميك از احتمالات مذكور ؟ از احتمال اول توسط آيهء شريفه نبأ و مقتضاى مفهوم شرط ، رفع يد مىشود اما دو احتمال دوم و سوم اين است كه : حال كه تبيّن لازم نيست آيا قبول بلا تبيّن است و يا رد بلا تثبّت است . مىگوئيم : مادامىكه احتمال هست ، استدلال نيست ، چرا كه اذا جاء الاحتمال ، بطل الاستدلال . * حاصل بررسى احتمالات موجود در خبر عادل چيست ؟ اين است كه : از مقدمهء خارجيه كمك گرفته بگوئيم : احتمال رد بلا تبيّن باطل است . زيرا مستلزم