الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
45
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
تشريح المسائل * مراد از عبارت ( و من هنا . . . ) چيست ؟ اشاره است به مطلبى كه در اواخر مبحث عام و خاص معالم وجود دارد . * مطلب مذكور چيست ؟ اين است كه : آيا مىتوان با خبر واحد خاص ، عمومات قرآن را تخصيص زد يا خير ؟ * چه پاسخى به سؤال فوق داده شده است ؟ اكثر اصوليين و فقها معتقدند كه چنانچه خبر واحد واجد شرايط بوده و قابليت براى تخصيص عام كتابى داشته باشد ، بلا مانع است . * پس مراد از عبارت ( يظهر ضعف . . . ) چيست ؟ اشاره دارد به نظر برخى از منكرين پاسخ فوق . بدين معنا كه برخى همچون شيخ طوسى معتقدند كه خبر واحد شايستگى مخصّص بودن عمومات را ندارد و در اثبات مدعاى خود دلائلى دارند ، يكى از آن ادله اين است كه : اخبارى داريم به نام اخبار العرض على الكتاب و السنّة . اين اخبار مىگويند : هر حديثى را كه مخالف قرآن بود ، دور انداخته به آن توجه نكنيد . حال اگر عام كتابى دلالت مىكرد بر وجوب اكرام همهء علماء ( چه اصولى ، چه فقهى و چه نحوى ) ، و لكن خبر واحد خاصّى گفت : اكرام عالم نحوى حرام است ، اين خبر مخالف و منافى آن عام است ، پس به حكم اخبار عرض بايد طرح شود ، و لذا ديگر نوبت به تخصيص نمىرسد . * پاسخ شيخ به استدلال فوق چيست ؟ اين است كه : ضعف و بطلان اين استدلال از پاسخ اوّل ما روشن مىشود و آن اين است كه : مخالفت به نحو عموم و خصوص مطلق مخالفت نبوده و مشمول اخبار العرض نمىشود . * پس مراد از عبارت ( لما ذكره المحقق . . . ) چيست ؟ اشاره است به دليل ديگرى از اين گروه كه مرحوم محقق آن را آورده و تنها دليل ما بر حجيت خبر واحد اجماع است . يعنى : اجماع علماء دلالت دارد بر اينكه تا زمانى كه دلالت قرآنيهاى در ميان نباشد ، ما مىتوانيم از خبر واحد در احكام شرعيه استفاده كنيم ، پس در صورت وجود دلالت قرآنى و لو به نحو عموم يا اطلاق ( و نه خصوص و نص ) ، ديگر نوبت به عمل به خبر واحد نمىرسد . و در اين صورت است كه بايد طرح شود .