الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
158
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
* نتيجهء بررسى دو احتمال فوق الذكر چيست ؟ تعيّن احتمال اوّل كه مراد از تبيّن ، تبيّن علمى بود . * چه قرائن ديگرى در تعيين احتمال اوّل وجود دارد ؟ 1 - اشتقاق كلمهء ( تبيّن ) ، از كلمهء ( بيان ) ، و بيان يعنى امر روشن و امر روشن يعنى علم . پس تبيّن كنيد ، يعنى : تحصيل علم كنيد . 2 - جهالت يعنى : عدم العلم و عمل به غير علم هم ممنوع است و بايد اقدامتان از روى علم باشد پس اقدام ظنّى و اطمينانى كفايت نمىكند . 3 - در تعليل آيه ، فلسفه تبيّن احتمال ندامت است كه اين احتمال هم با تحصيل علم از بين مىرود و الّا با حصول اطمينان و يا ظنّ و لو بالوجدان در جاى خود باقى است ، هرچند عملا وجود نداشته باشد . نتيجه اينكه : 1 - منطوق آيه مىگويد : اگر فاسق خبرى آورد ، شرط عمل شما به آن خبر تحصيل علم است و نبايد بدون علم عمل كنيد . پس اين منطوق به درد حجيّت خبر ضعيف منجبر ، ثقه و حسن نمىخورد ، چه آنكه در آنها علم نبوده و حد اكثر ظنّ به صدق است . 2 - مفهوم آيه مىگويد : اگر عادلى خبرى آورد ، تحصيل علم پيرامون آن لازم نيست ، اعتماد كرده عمل كنيد و لذا اين مفهوم به درد حجيّت خبر عادل مىخورد ، لكن اين هم مبتلا به اشكالاتى است كه ذكر شد و دانستيد . حاصل اينكه : آيهء نبأ در اثبات حجيّت خبر واحد به كار نمىرود و از آن بايد گذشت .