تشريح المسائل * پاسخ شيخ از مشكله مذكور چيست ؟ شيخ روى هم رفته چهار پاسخ به اين مشكله داده است از جمله : 1 - يك پاسخ نقضى 2 - يك پاسخ حلّى از اشكال موضوعى 3 - يك پاسخ حلّى از اشكال حكمى 4 - از راه ظهور لفظى . * حاصل پاسخ نقضى شيخ چيست ؟ اين است كه اگر آيهء نبأ به تقريرى كه گذشت شامل اخبار با واسطه نشود و با همين قياس ادلّه قبول شهادت ، شامل شهادت بر شهادت هم نشود ، پس ادلّه نفوذ اقرار ( مثل : اقرار العقلاء على انفسهم جايز ) هم نبايد شامل اقرار بر اقرار شود . لذا اگر شخصى عند القاضى اعتراف كند به اينكه زيد هزار تومان از من طلبكار است در اينجا عموم اقرار العقلاء على انفسهم جايز ، جارى شده و قاضى حكم مىكند به پرداخت آن پول به زيد لكن گاهى آن شخص مىگويد : من اعتراف مىكنم كه ديروز اعتراف كرده‌ام كه زيد هزار تومان از من طلبكار است . در اينجا در نظر قاضى : 1 - اقرار فرع از لحاظ موضوع مشكلى ندارد ، چرا كه اقرار العقلاء على انفسهم جائز و لكن از نظر حكم و اثر ( يعنى : وجوب قبول اثر و دربر گرفته شدن آثار واقعى توسط عموم اقرار ) مبتلا به اشكال است . 2 - و اقرار اصل ( كه ديروز بوده ) از نظر حكم و اثر مشكلى ندارد ، چرا كه آثار واقعى و حق مالى در آن مطرح است ، لكن از نظر موضوع مبتلا به اشكال است ، چرا كه اقرار ديروز عند الحاكم نبوده و وجدانا ثابت نيست و لذا اين موضوع جديد با وجوب قبول اقرار فعلى ثابت مىشود ، پس حكم براى خود موضوع درست نمىكند . حال ، همان مشكلى كه در رابطهء با اخبار مفيد و صدوق و . . . وجود داشت ، در اينجا نيز بالاجماع ثابت است و لذا هر پاسخ كه شما در اينجا مىدهيد ، ما هم در ما نحن فيه خواهيم داد . * سرّ اينكه ادلّهء قبول شهادت ، شامل شهادت بر شهادت نمىشود چيست ؟ اين است كه : شرط قبولى شهادت اين است كه عند الحاكم باشد و آن شهادت اصل كه مشهور به شهادت فرع است ، عند الحاكم نبوده و مورد قبول نيست . * حاصل پاسخ حلّى شيخ از اشكال موضوعى مزبور چيست ؟ اين است كه :